Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

çənbərburunlu [çəmbərburunnu]

çənbərquyruq [çəmbərquyrux] isim

1. Dialekt. Əqrəb.
2. Sifət kimi: quyruğu çənbər şəklində əyilmiş olan; devrik. □ Çənbərquyruq it.

çənbərquyruqlu [çəmbərquyruxdu] sifət

Quyruğu çənbər şəklində əyilmiş olan; devrik. □ Çənbərquyruqlu dovşan.

çənbərləmə

çənbərləmək [çəmbərrəməx'] feil

1. Çəllək və s.-yə çənbər keçirmək; qurşaqlamaq. □ Çəlləyi çənbərləmək.
2. Çənbər şəklinə salmaq. □ Əqrəb quyruğunu çənbərlədi.

çən-duman [çən-duman] isim

Qatı duman, sis. □ Hərdən elə olurdu ki, bir su içim saatda çən-duman Çənlibeli bürüyürdü. (“Koroğlu”).

çənə [çənə] isim

1. Üzün ağzı əmələ gətirən iki yarımdairə sümüyü; üst çənə burundan aşağıda, ağızdan yuxarıda, alt çənə ağızdan aşağıda yerləşir, alt çənə mütəhərrikdir, qalxıb-enir. □ Xanım masanın üstündən kitabı götürdü, dirsəyinə dayaq verərək əlini çənəsinə söykədi. (Y.V.Çəmənzəminli).
2. Məngənə və s. sıxıcı alətlərin şeyi sıxan tərəflərindən hər biri. □ Məngənənin çənələrini yeyilməkdən qorumaq üçün onların işlək üzlərinə vintlər vasitəsilə poladdan hazırlanmış və su verilmiş dodaqlar bağlanır.

çənəbazar [çənəbazar] isim

Mübahisə, sözləşmə. □ ..yəqin çənəbazar ilə də aran yoxdur. (Ə.Haqverdiyev).

çənə-boğaz [çənə-boğaz] isim

Mübahisə. □ Vaxtında bir, ya beş gün əvvəl material tədarükünə düşsəniz, çənə-boğaza ehtiyac qalmaz. (Mir Cəlal).

çənələşmə

çənələşmək [çənələşməx'] feil

Mübahisə etmək. □ Starşina ilə, pristavla çənələşmək asan iş deyil, bir az hətta xatası da var. (N.Nərimanov).

çəng¹ [çənk] isim

Çəng olmaq – qıc olmaq, keyləşmək, hərəkətdən düşmək, hissizləşmək. □ Əl-ayağı çəng olmaq.

çəng² [çənk] isim fars

Əl, pəncə. □ Tülək tərlan təki qafil Həsən bəy; Şığıyıb çənginə götürdü bayaq. (Q.Zakir).

çəng³ [çənk] isim fars

Musiqi. Formaca arfaya oxşayan qədim Şərq simli musiqi alətlərindən biri. □ İki dəqiqə keçməmişdi, bir dəstə cariyə əllərində ud və çəng oxuya-oxuya meşəyə girdi. (M.S.Ordubadi).

çəng⁴ [çənk] isim

Dırmıq (kənd təsərrüfatı aləti).

çəngə [çəngə] isim fars

Bir ovucluq (adətən rəqəmlərlə). □ Bir çəngə ot. Qotur qoyundan bir çəngə yun da qənimətdir. (Atalar sözü).

çəngəl [çəngəl] isim fars

1. Yeyilən şeyin parçalarını götürmək üçün bir neçə uzun dişi olan alət. □ Qubernator çəngəlin ucu ilə xörəyi yoxlayaraq soruşdu. (M.S.Ordubadi).
2. Şey asmaq üçün qarmaq, asılqan, asqı; kəsilmiş heyvanların cəmdəyini və iri ət parçalarını asmaq üçün iri qarmaq; qənarə. □ Çəngəldən asılan şaqqalar süni yarpaqlarla bəzənmişdi. (Y.V.Çəmənzəminli).
3. Şey qaldırmaq üçün ucu yuxarı əyilmiş mil; qarmaq. □ Qaldırıcı kranın çəngəli.
4. Texnika. Haça şəklində olan müxtəlif şeylərin, alətlərin adı. □ Ştepsel çəngəli.
5. Şahmat oyununda bir fiqurun eyni zamanda iki və ya bir neçə fiquru təhlükə altına aldığı vəziyyət. □ Piyadanın iki düşmən daşına birdən hücum etməsi çəngəl adlanır.
6. Hərb. Atılan mərmilərdən birinin hədəfdən uzağa, o birinin isə yaxına düşməsi nəticəsində doğan vəziyyət. □ Hədəfi çəngələ almaq.
7. Məcazi mənada: inkişafa, tərəqqiyə, sərbəstliyə mane olan, onlara imkan verməyən şey haqqında; çəng. □ Millətin yüz minlərlə oğul və qızlarını ehtiyac, zülm və elmsizlik çəngəlindən qurtarmadan milli oyanma mümkün deyildi. (M.İbrahimov).

çəngəl-bıçaq [çəngəl-bıçax] isim

Çəngəl və bıçaqlardan ibarət yemək alətləri komplekti. □ Evdə hər cür örtüklər, qab-qacaq, çəngəl-bıçaq və sairə var idi. (Ə.Sadıq).