Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

ŞƏRƏF

ərəb. çaraf sözündən olub, mənəvi yüksəklik, ululuq, mənlik, heysiyyət mənasındadır.

Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan Şərəf şəxs adı ləyaqət, mənlik mənasındadır.

ŞƏRƏFNAZ

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Şaraf adı və fars. naz sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Şərəfnaz (bax: ad – ŞƏRƏF; NAZ) qadın adı naz-qəmzəsi yerində olan gözəl anlamındadır.

ŞƏRƏFNİSƏ

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Şaraf və Nisa adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Şərəfnisə (bax: ad – ŞƏRƏF; NİSƏ) qadın adı yüksək dərəcəli, imtiyazlı, mənliyi olan qız, qadın anlamlarındadır.

ŞƏRİFƏ

ərəb. çarif sözündəndir. Şərifə qadın adı şərəf sahibi anlamında olan Şərif kişi adından (bax: ad – ŞƏRİF) ənənəvi yolla yaranmışdır.

Türk antroponimik vahidlər sistemində mövcud Şərifə ənənəvi müsəlman şəxs adlarındandır.

ŞƏRQİYƏ

ərəb. çarqi sözündəndir. Şərqi sözü dilimizdə həm Şərqə aid olan, Şərqə məxsus olan, Şərq ilə əlaqədar, həmçinin nəğmə, mahnı mənalarını ifadə edir.

Şərqiyə qadın adı sözün Şərqə aid olan, Şərqə məxsus mənaları ilə əlaqədardır.

ŞƏRQİYYƏ

ŞİRİN

fars. çirin sözü əslində ağızda şəkər, qənd, bal və s. kimi xoş tam verən, dadlı, ləzzətli mənasındadır.

Lakin sözün səfalı, zövq verən, ürəyə yatan, xoşagəlimli, əziz, fərəhli, məsud, mehriban və s. məcazi mənaları da vardır. Adətən Şirin qadın adı ilə bağlı bəhs edənlər onu tarixi şəxsiyyət kimi göstərmişlər. N.Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” əsərindəki Xosrov kimi, Şirin obrazının da prototipi olduğunu qeyd etmişlər. Lakin bəzi tarix kitablarında, salnamələrdə rast gəlinən Şirin heç də əsərdəki qəhrəmanın prototipi deyildir. Şirin adı qədim əsatirlərdə, əfsanələrdə mövcud olmuşdur. Qonşu xalqlar arasında da məşhurlaşmış, sonralar N.Gəncəvinin əsərində tarixi hökmdar surəti Xosrovla əlaqələndirilmişdir. Xosrov adından istifadə əslində, bir növ, ədəbi priyom olmuşdur. Şirin surətinin daha canlı, hərtərəfli alınması üçün şair Xosrovdan bədii vasitə kimi istifadə etmişdir. Bir sözlə, əsərdəki Şirin tarixi şəxsiyyət olmayıb, xalq yaradıcılığı nümunələrindən gələn bir inci kimi, dahi sənətkarın sevimli Afaqına (bax: ad – AFAQ) bənzətdiyi idealıdır. Nizami özü də bu barədə poemada qeyd etmişdir. Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan Şirin adı xoşagələn, ürəyəyayımlı, məsud mənalarını ifadə edir.

ŞİRİNBACI

fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Şirin adı və azərb. bacı sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş mürəkkəb şəxs adıdır. Şirinbacı (bax: ad – ŞİRİN; BACI) qadın adı şirin, ürəyəyatan, xoşagəlimli bacı anlamlarını ifadə edir.

ŞİRİNNAZ

fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Şirin adı və mürəkkəb adların tərkibində işlənən naz sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Şirinnaz (bax: ad – ŞİRİN; NAZ) qadın adı çox xoş nazı olan, nazı ilə ürəyə yatan mənasındadır.

ŞİRMAYI

fars. çirmayı (əslində çirmahi) sədəf, fil sümüyü və ya ona bənzər maddənin adıdır. Sözün sədəfə bənzər, ağappaq kimi məcazi mənaları da vardır. Şirmayı qadın adı sözün məcazi mənası ilə əlaqədar olub, ağappaq, çox gözəl qız anlamlarını ifadə edir.

ŞİRVAN

azərb. Şirvan Azərbaycanın tarixi ərazilərindən birinin adıdır.

Mənbələrdə adın Qafqaz Albaniyasında tayfalardan birinin adından olması barədə məlumatlar vardır. Məlum olduğu kimi, Azərbaycan antroponimikasında etnonimlərdən yaranmış kifayət qədər şəxs adı məlumdur. Şirvan kişi adı da bu qəbildən olan adlar sırasındadır.

ŞÖHRƏT

ərəb. çöhrat zəhmət, xidmət, istedad, məharət və s. nəticəsində hamı tərəfindən tanınma; məşhur olma; şərəfli ad qazanma, məşhurluq, ad-san qazanmaq mənalarını ifadə edir.

Şöhrət şəxs adı sözün məşhurluq, tanınmış anlamları ilə əlaqədardır. Azərbaycan antroponimikasnda müştərək şəxs adları sırasında olan Şöhrət adının təhrif olunmuş forması Şöhlət də sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

ŞÖHLƏT

ŞÖLƏ

ərəb. çöla alov, parıltı, işıltı, alov işığı, işıq saçmaq, həmçinin nur, işıq, ziya anlamlarını ifadə edir.

Şölə qadın adı sözün işıq saçma, alov işığı mənası ilə əlaqədardır. XX əsrdə məişətimizdə geniş yayılmış qadın adları sırasında olan Şölə bu gün müşahidəediləcək dərəcədə azalmışdır.

ŞÖVKƏT

ərəb. çövkat sözü dilimizdə calal, dəbdəbə, ehtişam mənasındadır.

Türk antroponimik vahidlər sistemində mövcud Şövkət şəxs adı məişətimizdə yalnız qadın adı olsa da, Türkiyə türklərində, eləcə də bəzi türk xalqlarının məişətində kişi adı olaraq geniş yayılmışdır. Adın daşıyıcılarından Xalq Artisti, müğənni (lirik-soprano) Şövkət Məmmədova (1897-1981) dünya vokal incəsənətinin ən yaxşı ənənələri və nümunələrini Azərbaycan səhnəsinə gətirmişdir. Dəfələrlə Kiyev, Moskva, Leninqrad (indi Sankt-Peterburq), Odessa, Tbilisi, Təbriz, Paris və başqa ölkələrdə konsert proqramları ilə çıxış etmişdir. Şövkət xanım Azərbaycanda ilk teatr texnikumunun və not nəşriyyatının yaradıcısı olmuşdur.