Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti

şah-vəzir

Şuşa

Uşaq oyunu adı.

şax¹

Kəlbəcər

Qədim asma tərəzinin qolu, tərəzinin gözləri asılan ağac. □ Tərəzinin şaxı ağaşdandı.

şax²

Borçalı, Daşkəsən, Tərtər

1. Təzəbəy və ya gəlin üçün yaxın dostları tərəfindən hədiyyə olaraq gətirilən üzəri şirniyyat və meyvə ilə bəzədilmiş budaq. □ Züleyxa Ireyhanın sağdışıdı, öz şaxını gəlinin otağına gətirdi (Borçalı); Qızı bajılıx öyünnən çıxardanda şax bəziyillər (Daşkəsən); Şaxı özünbə: verəllər (Tərtər).

2. Xonça.

şax³

Gədəbəy, Zəngilan

Silos basdırmaq üçün istifadə olunan qarğıdalı gövdəsi, yaşıl kütlə. □ Maşınnar yazıdan şax daşıyır (Zəngilan); Şaxnan saxladıx bu qış malı (Gədəbəy).

şax⁴

Ağcabədi

Ağaclıq. □ Məktəv o şaxın yanındadı.

şax⁵

Şəki

Lobya bitkisinin sarmaşıb qalxması üçün onun dibinə basdırılan ağaclar.

şaxda-şeyid olmax

Şərur

Yorulmaq, əldən-dildən düşmək. □ Bı gün işdəməx'dən şaxda-şeyid oldum.

şaxlamax¹

Ağdam, Bərdə, Göyçay, Mingəçevir, Şəki, Zəngilan

Qurdun barama sarıması üçün üzərinə şax düzmək. □ Qurdu də:də şaxlamışıx (Bərdə); Qurd qaro:ul göstərib, ikü:nnən so:ra şaxlıyacam (Zəngilan); Qurd səggiz gün şirin ye:ir, so:ra şaxlıyırsan (Göyçay); Üş gündü şaxlamışıx qurdu (Şəki).

şaxlamax²

Şəki

Lobya bitkisinin sarmaşıb qalxması üçün onun dibinə ağaclar, çubuqlar basdırmaq. □ Lovyalıxda lovyə şaxlı:r dədən, yeri unun ya:na.

şaxlamax³

Cəbrayıl

1. Həvəslənmək.

2. Fəxr etmək.

şaxşax

İmişli

Xam atı öyrədərkən istifadə olunan enli ağac parçası. □ Şaxşaxnan dögəllərdi boynına atın, boynı nə:zilərdi.

şaxşaqqı

Ağdam, Ağcabədi, Tərtər

Üzüm növü. □ Şaxşaqqı ağızda səsdənir yə:ndə, şirin olur (Tərtər).

şaxtikan

Ağcabədi

Dəvətikanı, tikanlı yabanı bitki. □ Bu düzdərdə o qədər şaxtikanı bitir ki.

şaj

Qazax

Sac. □ Şajı qoy yerə.

şajayax

Qazax

Sacayaq.

şaqan

Qax

İçərisinə taxıl tökmək üçün böyük yeşik.

şaqav

Qax

Yetişməmiş, kal.

şaqğamlamax

Mingəçevir

Kiçik budaqları meyvə ilə birlikdə qırmaq.

şaqırdax

Şəki

Tamam islanmış. □ Ətəyim heyləcə şaqırdaxdı.

şaqqa¹

Ağdam, Quba, Mingəçevir, Şamaxı, Şəki, Tovuz

1. Kəsilmiş qoyun və ya malın ortasından yarıya bölünmüş hissəsi. □ U, quyunun bir şaqqasun üzünə saxladı (Quba); Bi şaqqa ətinən bizi bojdı elə:r (Şamaxı).

2. Hissə, tərəf (Şəki). □ Kəndin uxarı şaqqasında öy azdı; Havı şaqqa meşə olufdu keşmişdə (Şəki).

şaqqa²

Tovuz

Nəsil, tirə. □ Bizim bu kət iki şaqqadı.

şaqqa³

Bakı

Köhnə palaz parçası.

şaqqa⁴

Salyan

Yetişməmiş əncir.

şaqqa⁵

Daşkəsən, Gədəbəy, Goranboy, Xanlar, Qazax

Şaxta, soyuq. □ Bu qış yaman şaqqa oldu, mal-qaranı güjnən saxlamışıx (Goranboy); Burada qış şaqqo:loy (Daşkəsən); Bi:lyaman şaqqa oldu (Xanlar).

şaqqa⁶

Dərbənd

Mürəkkəb. □ Şaqqa çernilə deyilədi.

şaqqa vurmax

Daşkəsən, Gədəbəy, Qazax

Şaxta vurmaq, şaxtadan donub xarab olmaq. □ Ərix' çox olardı, ənbə şaqqa vurdu (Qazax).