Azərbaycan dastanlarının leksikası

vağya ərəb

1. Yuxu.

2. Hadisə, əhvalat, macəra.

Dastanlarda 1-ci mənada işlənir.

Ustadlar deyirlər ki, İrvahım günbəzdə yatıb vağyada gördü ki, Heratda Fətəli xanın qızı Hüreynisə xanımı ona buta veriblər. (“İrvahım”)

                                                                           *

Məni bu yola dəlalət eləyən kişi var, gəl o kişini çağır, bəlkə, sənə köməyi dəydi. Həmin vağyasında gördüyü kişini görək necə çağırdı və nə dedi ... (“Sam şahzadə”)

vayğa

vaqiyə

vaqiə

vanəfsə ərəb

Fəryad, fəğan, şivən, qışqırıq.

Bu zaman göy guruldadı, bir ildırım şığıyıb vəzirin evinin üstünə düşdü... Nərilti, gurultu hər yeri bürüdü. Cəlladlar Qurbanini qoyub qaçdılar. Vəzir evinin, uşağının hayına qaldı. Qurbani yaddan çıxdı. Vanəfsə, şivən Gəncə şəhərini tutdu. (“Qurbani”)

vanəfsa

vəbal ərəb

Günah, məsuliyyət; babal.

Qanlı fələk məni yardan alıbdı,

Sürgün edib dağa-daşa salıbdı;

Gözü yolda intizarlım qalıbdı,

Batmışam vəbala, cana, ağlaram.

                                              (“Lətif şah”)

vəch ərəb

1. Üz, sifət, çöhrə.

2. Yol, üsul, vasitə.

3. Səbəb, münasibət.

Vəchi nədi, nə eşitsən iradə?

Yar yarın haqqına yetmək çağıdı.

                          (“Dilsuz və Xəzangül”)

vəchi-qəmər

Ayüzlü.

Qabağı vəchi-qəmər,

Yanağı əhməridi bu?

                          (“Alı xan”)

vərbəvər

Tədriclə, yavaş-yavaş.

Vər “dərəcə, qat” mənasında işlənir.

Mehriban geyərdi al ilə qara,

Vücudum şəhrini vermişdim yara;

Əgər gəlməsəydin bizim diyara,

Yaxardı atəşin vərbəvər məni.

                                         (“Lətif şah”)

vəsfi-hal ərəb

Bir şəxs və ya bir şeyin hal və xüsusiyyətini söyləyərək təsvir etmə.

Könül, sənə vəsfi-halım söyləyim,

Yarəb, bu dünyada necolur könlüm,

Hərdən dərviş olur, hərdən dilənir,

Hərdən bəzirgandan xac olur könlüm.

                                                          (“Əmrah”)

vəsmə ərəb

Qaşa çəkilən qara rəngli boya.

Qaşlara vəsmə yaxıb,

Sürmə ala gözdə durur.

          (“Şahzadə Seyfəlmülük və Bədiəlcamal”)

                    *

Vəsməni çəkib gözünə,

Sürməni yaxıb qaşına.

Keçirib qızıl tananı

Nazik əliynən guşuna.

               (“Tahir və Zöhrə”)

vəzm

Nəbz.

Əvvəl-əvvəl napak qarı gəldi, Qurbaninin vəzmini əlinə alıb dedi:

– Oy aman, bununku onnandı...

                                                               *

İpək qarı irəli gəldi. Qurbaninin biləyini əlinə aldı, bərk-bərk sıxıb dedi:

– Hə, vəzmi öz yerindədi. Sevda vəzmidi. (“Qurbani”)

vəzim

vaf-vaf

İt hürməsi, ham-ham. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)