Azərbaycan dastanlarının leksikası

uyxu

Yuxu. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

uyunmaq

Uyumaq, südün uyunması. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

uzamaq

Uzun olmaq, böyümək, uzanmaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

uz

uzuncaydaq

Caydaq, çox uzun, uzundraz, uzun və arıq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Dastanda ayaqları uzun və arıq olan at haqqında işlənir.

Bu at uzuncaydaq, çəkmə sağrılı, nazik ortalı bir at olmuşdu. (“Alı kişi”)

uzun-caydaq

uyuşmaq

Keyləşmək. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

uyuşuk

Keylik. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Baxdı ki, canının uyuşuğu açılır. (“Mərcan xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

uymaq

Qapılmaq, aludə olmaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Fikrinizdə nə qoyubsuz?

Qeyri yollara uyubsuz,

Görünür məndən doyubsuz?

Doymayan beləmi əyləni?

                              (“Qulun qaçmağı”)

urvat

Hörmət, sayğı; nüfuz, etibar. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Keçəl Həmzə sayılmayan, urvatı olmayan bir adam idi. (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

urusxat

ura

Məhsul toplandıqdan sonra yerdə qalan tərəvəz, meyvə və s.; tərəvəzin, meyvənin ən axırda dəriləni. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Biçirlər yağıların başını ura yerinin kəliyi kimi. (“Mahru xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

uralamaq

Biçindən, yığımdan sonra yerdə qalanını toplamaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

unluq

Dəyirmanın un tökülən çuxur yeri. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

(Koroğlu) Dürat arpasını yeyənə qədər buğda çuvallarını töküb üyütdü. Unluğa da su buraxıb xamır qayırdı. (“Həmzənin Qıratı aparması”) (İ.A., B.A.)

ulus

El, oba, yurd. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Sağ gedəsən ulusuna, elinə,

Misri qılıc bağladaram belinə.

Geyim qurşan, qalxan bürü qoluna,

Sən də bəylərinən sayıl, Eyvazxan!

                    (Əndəlib Qaracadaği “Şeirlər məcmuəsi”)

                                *

Vara-vara dost kuyindən yad oldum,

Qəhbə fələk, haçan səndən şad oldum?

Vətənimdən, ulusumdan yad oldum,

Yada salmaz qohum, qardaş, el məni.

                           (Gürcü əlifbası ilə yazılmış əlyazma)