Azərbaycan dastanlarının leksikası

təbib ərəb.

Həkim. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bənnasız hörgü hörülməz,

Təbibsiz xəstə dirilməz,

Baxaram heç yan görünməz

Ərəbatı mən istərəm!

                   (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”) (İ.A., B.A.)

təbil-döhül ərəb.

Təbil və davul (nağara). (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Qoca hələ sözünü tamamlamamışdı ki, birdən təbil-döhül vuruldu.

                                                                                (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

Aradan bir az keçmədi ki, yenə də təbil-döhül vuruldu.

                                                                       (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

təcəlli ərəb.

1. İşıq, şüa.

2. Aşkara çıxma, əyan olma, göz qabağına gəlmə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Adım qoç Koroğlu, Urumda bəlli,

Səni gördü ürək, tapdı təsəlli,

Sən oğlu, mən ata, sümmü təcəlli,

Səri durna telli Eyvaz, ağlama!

                 (Əndəlib Qaracadaği. “Şeirlər məcmuəsi”)

tədbirçi

Məsləhətçi, tədbir tökən. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Ölənə qədər sənə ata yerində qulluq eləyim. Sən də mənim məsləhətçim, tədbirçim ol.

                                                                                               (“Koroğlunun qocalığı”) (İ.A., B.A.)

təfavüt ərəb.

Fərq, fərqli cəhət. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bahar vaxtı dağlar batar dumana,

Təfavüt qoyarlar yaxşı-yamana,

Gəl məni öldürmə, düşərsən qana,

Öldürmə, qeyrətə bağışla məni!

              (“Koroğlunun Dərbənd səfəri”) (“Bilqeys–Mehdi”)

təfərinc

Diqqət. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

təfərrinc

təfərinclə 

Diqqətlə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu təfərinclə baxanda nə görsə, yaxşıdı, gördü ki, gələnlər Xoca Yaqubla Dəli Həsəndi. (“Mahru xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

təfərrinclə

təhər-töhür

Xarici görünüş, görkəm. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Dünya xanım da oturmuşdu pəncərədə, gözlərini dikmişdi yollara. Bir də baxdı ki, budu, bir atlı gəlir, təhər-töhründən heç bu tərəf adamlarına oxşamır.

                                                                                (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

təhr

təkəli

Təkə-türkman elindən olan. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Səni gördüm, ürək tapdı təsəlli,

Sən oğul, mən ata, bilsün təkəli.

Adım qoç Koroğlu, Urumda bəlli,

Səri durna tellim, Eyvaz, ağlama.

                          (Paris nüsxəsi, 3-cü məclis)

təlx fars

Acı, zəhər. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Şəkər təlxdi, nabat acı,

Ləblərindi ballar, Eyvaz!

          (“Koroğlunun Qars səfəri”)

tənab ərəb.

İp, örkən. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bəli, cəlladlar tənabları yağlayıb hazırladılar. Təbil vuruldu.

                                                                                                   (“Durna teli”)

 Dəlilər tənabları qılıncladılar. Eyvazı, Dəmirçioğlunu, Bəlli Əhmədi azad elədilər.

                                                                                                                           (“Durna teli”)

Qoyun bədöylər kişnəsin,

Misri qılınclar işləsin,

Kimi tənab qılınclasın,

Kiminiz düşman üstünə.

                              (“Durna teli”)

təngbətəng

Sıx, sıx-sıx. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bir qulum qaçıbdı Ərəbistana,

Arayın, axtarın, tapın, gətirin!

Qolların dalından çatın təngbətəng.

Ərəb at döşünə qatın, gətirin!

              (“Koroğlunun Bayazid səfəri”) (“Qul–Mehdi”)