Azərbaycan dastanlarının leksikası

sallaq

ərəb.

Mal-heyvan kəsən, sallaqxana işçisi. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Verrəm gözlərün oydurram,

Yerinə al qan qoydurram,

Sallaxtək dərün soydurram,

Bolu, mən səni, mən səni.

   (Paris nüsxəsi, 11-ci məclis)

sallax

sallana-sallana

Nazla, nazlana-nazlana. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

... Nigar xanım yeddi qələmlə özünə zinət verib qırx incəbel qızın arasında naz-qəmzə ilə sallana sallana gəlir. (“Koroğlunun İstanbul səfəri”)

sam yeli

Səmum yeli, şiddətli isti külək. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Sam yelitək üstlərindən əsəndə,

Dava günü öz canından küsəndə,

Misri qılınc kəllələri kəsəndə

Bağırsaqlar cəmdəklərə dolana.

   (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

sam

sambur

samur

Qiymətli xəzi olan heyvan; samur xəzindən tikilmiş. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Başına qoyubdu bəktaşi börkü,

Çiyninə salıbdı samurdan kürkü,

Mən Koroğluyam, çağırdım türkü,

Beş yüz tümən ənam verdi bəzirgan.

(Paris nüsxəsi, 7-ci məclis)

san¹

Say. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Gördülər ki, bağda otun, ağacın sanı var, qoşunun sanı yoxdur.

(“Durna teli”) (İ.A., B.A.)

san²

fars

Şöhrət, nüfuz, hörmət, şan-şərəf (adətən ad-san şəklində işlənir). (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Mən Kürdoğluyam, sanım var,

Qılıncım var, qalxanım var,

Dağ dayanmaz tufanım var.

Mehri, yarı ver, qayıdım.

       (“Koroğlunun Dərbənd səfəri”)

sapılmaq

Başqa tərəfə dönmək, başqa yola girmək, yayınmaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Mərd igidlər müxənnətdən sapılsın,

Qarı düşmən dərələrə təpilsin,

Gərək Koroğlunun atı tapılsın,

And verirəm, bu gün döyüş olmasın!

                  (“Qulun qaçmağı”)

sarban

fars

Karvanı aparan, karvana başçılıq edən dəvəçi; karvanbaşı. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Özü sərkarını, sarbanını, bir də nökərlərinin gözə gələn igidlərini götürüb çıxdı bir uca təpənin başına. (“Koroğlunun Bayazid səfəri”)

Koroğlu öz-özünə dedi: Ataların yaxşı bir məsəli var, “acdın çobana, yoruldun sarbana”. (Paris nüsxəsi, 3-cü məclis)

sarvan

sarp

Keçilməsi, üstünə çıxılması çox çətin olan; dik, sıldırım, yalçın. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Atı sevib bəslə körpə,

Hayqıranda çıxsın sarpa,

Hər yeyəndə qırx tas arpa,

At igidin qardaşıdı.

                     (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

sərp

sərb

selac

Ədavət. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu der, biz də düşdük selaca,

İçimizdə törüyübdü elaca,

Əlim yetməz Qıratınan qılıca,

Mən bu kilisədə qaldım, neynəlim.

                (Paris nüsxəsi, 8-ci məclis)