Azərbaycan dastanlarının leksikası

pilə kimi

İpək kimi yumşaq, yupyumşaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

piləmək

Üfürmək. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

pir¹ fars

1. Qoca, çox yaşlı kişi, ixtiyar

2. Məcazi mənada: ustad, müəllim. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu çağırır genə Səfəri,

Yox imiş dünyanın sonu, səməri,

Qıraram dəstəni, vurram nəfəri,

Ərənlərin piri yanımda gərək!

                     (“Koroğlunun Qars səfəri”)

pir² fars

Ocaq; müqəddəs sayılıb ziyarət edilən qəbir, ağac və s... (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Xoca Əziz əvvəl elə bildi ki, Koroğlu deyir aparırlar pirə məni. Fikirləşdi ki, yəqin Koroğlu dəli olub, dəlilər onu pirə aparırlar. (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

piş fars

Qabaq, qarşı. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Girmişdim falçı donuna,

Yaşına-yaşına gəldüm,

Yəqin bağladum ixlasım,

Ərənlər pişinə gəldüm.

           (Paris nüsxəsi, 8-ci məclis)

pişxana fars

Yük mənasında işlənir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Tanrım oda yanam,

Ağlar qoyaram ananı,

Dur yükləndir pişxananı,

Firəng oğlu, firəng oğlu.

               (Paris nüsxəsi, 5-ci məclis)

pişvaz fars

Gələn adamı qarşılama, qabağına çıxma. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Gözəllər pişvaza gələr,

Doğan ana qədrin bilər,

Alnın açıq, üzün gülər,

Nə şirindir suyun, Eyvaz!

        (“Eyvazın Çənlibelə gətirilməyi”)

*

Qurbanlar yıxıldı yerə, cahi-cəlal ilə gəlib çatdılar xanlar qapısına. Ələmqulu xan özü yerindən durub onları pişvaz elədi. (“Qulun qaçmağı”)

piti

Arxaik söz olub yazı, kitab mənasını verir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Müasir dildə cadu sözü ilə birgə cadu-piti şəklində işlənir.

Bu qılıncın qavağında cadu nədi, piti nədi, şahmar nədi, sən nəsən. (“Pərizad xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

pitik

piyalə fars

Ağzı gen, dibi dar balaca içki qabı; qədəh // bu qabın çay içmək üçün olan növü. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Alıb piyaləni içən sağıdan,

Qorxmayın hər yetən qanlı yağıdan...

                          (“Koroğlunun Qars səfəri”)

*

– Bir cavan istərəm bu piyaləni mənim əlimdən alıb içə, gedə Həsən paşanın bağından bir neçə kabablıq durna vurub gətirə, kabab çəkib yeyək. (Paris nüsxəsi, 9-cu məclis)

post

puç

Məcazi mənada: boş, heç, fani. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Sənə deyim qoç Koroğlu,

Düşmanlar gələcək oldu.

Sonun olar puç Koroğlu,

Düşmanlar güləcək oldu.

            (“Koroğlunun qocalığı”)

pul-pul

Pul-pul olmaq: parçalanmaq, sınmaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

 Atdan düşüb zindanın qapısına elə bir əmud vurdu ki, dəmir qapı pul-pul olub yerə töküldü. (“Koroğlunun Bayazid səfəri”)

pust fars

Dəri. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Axtardığın bir pünhanda yatıbdır,

Düşmanlarım mətləbinə çatıbdır,

Cəfər paşa indi məni tutubdur,

İstəyir ki, saman təpə pustuma.

           (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

put rus

16, 38 kq-a bərabər ağırlıq ölçüsü. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

At sürüb özünü mənə yetirən ,

Koroğluya yüz min qulluq bitirən,

Səksən putu bir əlində götürən

Dəmirçioğlu bu gün yanımda gərək!..

                        (“Koroğlunun Qars səfəri”)

pud