Azərbaycan dastanlarının leksikası

peyləmək

peyman¹ fars

1. And, əhd.

2. Bağlaşma, razılaşma. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Mən qoç Koroğluyam, çıxdım qalannan,

Ərzəmi götürüb divana gəldim.

Xotkarın oğluynan peyman eylədin,

Fikrimi zay etdim, imana gəldim.

         (“Pərizad xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

peyman²

peysər fars

Başın arxa tərəfi. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu fürsət verməyib, tez onun peysərindən yapışdı. Bürcü Sultan nə qədər əlləşdisə boynunu onun əlindən qurtara bilmədi. (“Koroğlunun İstanbul səfəri”)

pələ

Yastı və enli; yekə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu bir düzəldi. Pələ bığlarını eşib, qulaqlarının dalına keçirdi. (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

pələ-püsə

Şey-şüy. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Nə qədər söz Qara paşaya çatmayıb, pələ-püsəni burdan yığışdır. (“Zərnişan xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

pər fars

1. Qanad. Dəyirmanın pəri – dəyirmanın qanadları.

2. Baş. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Birdən dəyirmançının başı dəyirmanın yeyin-yeyin işləyən pərinə toxundu. (“Koroğlunun Toqat səfəri”)  (Hümmət Əlizadə)

*

Bir cidası vardı, başı qoşa pər,

Meydana girəndə əsrəmiş bir nər...

                 (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”) (İ.A., B.A.)

pərdi

1. Damın üstünə, taxta və ya küləşin altına qoyulan tir.

2. Tavan. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Çəkib dəyirmanın bir tərəfini sökdü, pərdilərdən ocaq çatdı, xamırı çörək bişirdi. (“Həmzənin Qıratı aparması”)(İ.A., B.A.)

*

Roşən baxıb gördü ki, pərdinin arasında bir iynə boyda deşiy var. (“Koroğlu”) (Hümmət Əlizadə)

pərgər

fars. pərgar

Qayda, səliqə, nizam, bir şeyin saz vəziyyəti. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Əzəl gözlə o meydanın sərhədi!

Bulud tək gözlə onun pərgəri!

Bala gündə tökər onun leşkəri

Sağa, sola qaçırmağın gərək...

                   (Madenadaran əlyazması )

pərxaş fars

1. Dava, döyüş.

2. Mübahisə, qalmaqal; qarışıqlıq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

pərxaşlıq 

pərişan fars

1. Dağınıq, qatma-qarışıq, nizamsız.

2. Qəmli, kədərli, qüssəli. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Şad ürəyim olubdu qan,

Könlüm olubdu pərişan,

Ruqiyyə xanım sizə qurban,

Bir umudum sizə gəlir...

                 (“Qulun qaçmağı”)

pəsənd fars

Pəsənd etmək: bəyənmək, xoşlamaq, saymaq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu, çağır müsahib,

Bəylərə bu işlər eyib.

Bolu bəyə ağa deyib,

Zinhar pəsənd etmə, mədəd.

             (Paris nüsxəsi, 10-cu məclis)

pəsinmək

Çəkinmək. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Uşaq olasan, pəsinməyib diri-diri danışasan. (“Mahru xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

pəzəvəng 

Yekə, zorba, zırpı. Bəzən təhqir və söyüş mənasında da işlənir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Gördü bir iri karvan qoruqda çadır qurub, iki pəzəvəng osmanlı da çadırların birinin qabağında oturub nərdtaxta oynayır. (Paris nüsxəsi, 7-ci məclis)

*

– Qoca kaftar, nə qədər dərinə saman təpdirməmişəm, bu mürtəd pəzəvəngin kim olduğunu söyləməlisən. (“Zərnişan xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)

pilə

Baramadan alınan ipək. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Qızın... qardan ağ, pilədən yumşaq əlləri. (“Mərcan xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A., B.A.)