Azərbaycan dastanlarının leksikası

ləngəhari

[ləngəho:r] şəklində dialektlərdə işlənir: “həddindən artıq iri və səliqəsiz, biçimsiz” mənasını verir.

Mənə gəlmə hərbə-zoru, bilmişəm,

Rüstəmi ləngəhari bilmişəm.

Cəmi cümlə hər məhşuri bilmişəm,

Çağır kimlər sənə pərəskar olar.

                                   (“Sam şahzadə”)

ləşkər fars

Ordu, qoşun.

Şəhərlər dağıdıb, ləşkər pozaram,

Min düşmanı bir qılınca düzərəm,

İndi sənin mən başını üzərəm,

Gəldim, burdan əlləri boş getmərəm!

                                        (“Leyli və Məcnun”)

ləşgər

lilnar

Lilmar, liləmar şəklində dialektlərdə işlənir, lilli deməkdir.

– Qızım, ora lilnardı, orda su olacaq, gəl gedək. (“Abdulla və Cahan”)

limçə

Nimçə.

Qurbani dedi:

– Dədə, bir başı limçə, bir başı çömçə olsa, dərdimi sənə söyləyə bilərəm...

Bəli, gətirdilər Qurbaniyə bir dənə saz verdilər. (“Qurbani”)

loğalax

Dialektlərdə büküm, dəstə mənasında işlənir.

Çadırın hər yandan tənəflərini qopardıf, loğalax qayırıf, atının tərkinə bağlayıf, əyağını üzəngiyə vuruf atının belinə qalxdı. (“Məhəmməd və Güləndəm”)

lohi-talı

Tale lövhəsi (lövhi-məhfuz nəzərdə tutulur).

Qəza-qədər yazdı lohi-talıma,

Atam-anam qan ağlasın halıma,

Bir dilbər sevdası düşüb canıma,

Gəlin bir-bir halallaşın, gedirəm.

                               (“Leyli və Məcnun”)

laf urmaq

Öyünmək, lovğalanmaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

lənət qılmaq

Qovmaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

laçın

Şahin cinsindən alıcı quş // cürət, hünər, igidlik rəmzi kimi işləni (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bəlli Əhməd mayil saçına,

Müştaqdı üzdə maçına,

Qarğalar neylər laçına?

Ala gözlü Məhbub xanım!

            (“Məhbub xanımın Çənlibelə gəlməyi”)

*

Laçıntək bərədə yatan,

Əmud vuran, şeşpər atan,

Yağılar qol-qola çatan

Düşkün Koroğlu mənəm, mən.

                    (“Koroğlunun qocalığı”)

*

Bunların da əllərində haman o tüfəngdən var. İndi gərək laçınlar, tərlanlar sarlara baş əyə. Bu gündən belə dünya namərd dünyasıdı.

laf fars 

Boş söhbət, laqqırtı, lüzumsuz və bihudə söz. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Laf eyləmə, Aslan paşa,

Sədrəzəm qaçdı sandım.

Havadakı humay quşlar

Yuvasından uçdu sandım.

                             (“Durna teli”)

*

Çox da laf eyləmə, ay Hasan paşa,

Mənim ağır-ağır ellərim vardır.

Əlimə keçəni bağlaram daşa,

Mənim yüz sənintək qullarım vardır.

                            (“Həmzənin Qıratı aparmağı”) (“Həmzə-Əsəd”)

lavaş

Nazik yayılmış xəmirdən bişirilmiş çörək növü. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bir hay bassa, ağır tüplər basılar,

Qançırğadan qanlı başlar asılar,

Hər içkidə yetmiş quzu kəsilər,

Verər aşı, ağ lavaşı Koroğlu.

          (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

ley

Alıcı, yırtıcı quş. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

ley kimi 

Çox cəld, çox iti, sürətlə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Gördü bu dəfə də bir dəstə qara atlı, budur, ley kimi gəlir. (“Alı kişi”)

leylacı 

Qıyğacı, gözünün ucu ilə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Aşıq gözü sərraf olar, bircə dəfə baxmaqla adamları saf-çürük eləyər. Aşıq

Cünun buna bir leylacı nəzər saldı. Baxdı ki, gözəl nə gözəl... (“Məhbub xanımın Çənlibelə gəlməyi”)