Словари
Etimologiya lüğəti
rialto
1590-cı ildə venesiyalılar şəhərin əsas su damarı sayılan Böyük kanal üzərində (Venesiya çoxsaylı adalar üzərində yerləşir, küçələri isə kanallar əvəz edir) mərmərdən olduqca gözəl bir körpü saldılar. Latın dilində “rikus altus” ifadəsi dərin su demək idi, onun üzərindən salınan körpü isə bu ifadənin italyan dilindəki variantı olaraq rialto adlanırdı.
Körpünün üzərində, hər iki tərəfdə kiçik dükanlardan ibarət sıralar yarandı. Körpü şəhərin mərkəzində yerləşdiyindən qələbəlik bir ticarət mərkəzinə çevrildi, “rialto” sözü isə təkcə üzərində kiçik dükanlar yerləşən körpü deyil, adamla dolu istənilən ticarət mərkəzi mənasında işlənməyə başlandı.
Nyu-Yorkda belə bir ticarət mərkəzi Aşağı Brodvey boyunca uzanır. Orada tamaşaçıları cəlb etmək üçün xeyli teatr binası tikildi və şəhərin işgüzar mərkəzi kimi teatr mərkəzi də “rialto” adlanmağa başladı. Sonralar təkcə Nyu-Yorkda deyil, Amerikanın istənilən şəhərində yerləşən teatr mərkəzləri də “rialto” oldu. (Ayzek Azimov. Sözlərin tarixi)
Etimologiya lüğətiromantik
V əsrdə müxtəlif german tayfaları Roma imperiyasının qərb əyalətlərinə soxulduqdan sonra öz dillərindən imtina edərək itaət altına aldıqları xalqların əksəriyyətinin danışdığı latın dilinə üstünlük verməyə başladılar. Ancaq onlar bu dilə öz dillərinin elementlərini də gətirdilər. Nəticədə romalıların danışdıqları latın dilindən bir sıra roman dilləri yarandı. Onlardan ən başlıcaları ispan, fransız və italyan dilləri oldu.
Buna baxmayaraq orta əsrlərdə latın dili hələ də elm dili olaraq qalırdı. Elmi kitablar latın dilində yazılırdı. Eyni zamanda kütləni əyləndirmək məqsədi daşıyan macəra kitabları da mövcud idi. Bu kitabların hamısı roman dillərində (əsasən də, fransız dilində) yazıldığından onları roman adlandırmağa başladılar.
Ədəbiyyatda bir-biri ilə rəqabət aparan iki istiqamət mövcuddur. Yunan və Roma modellərinə qayıdaraq bədii əsərin dəqiq bir sxem əsasında qurulmasını (formalizm) nəzərdə tutan istiqamət klassisizm adlanır. Orta əsrlərdə sadə dildə yazılmış və hamının asanlıqla anlaya bildiyi ədəbi əsərlərdə, yəni populyar ədəbiyyatda olduğu kimi xəyalların aşıb-daşmasına can atan istiqamət isə romantizmdir.
Populyar ədəbiyyatda isə, əsasən, bir-birinə aşiq olan cütlüklərin çəkdiyi iztirablardan danışıldığından, söhbət məhəbbətdən və onunla bağlı yaşanan hiss və duyğulardan düşəndə “romantik” sözü içlənir. (Ayzek Azimov. Sözlərin tarixi)
Etimologiya lüğətirubikon
E.ə. 49-cu ildə Sizalpin Qalliyasının canişini Yuli Sezar idi. O bu vəzifəni on il ərzində tutmuş və həmin dövrdə Alp dağlarının arxasında yerləşən geniş əraziləri Roma imperiyasına qatmağı bacarmışdı. Sezarın orduda və sadə xalq arasında hörməti böyük olduğundan senatorlar onu özləri üçün ciddi təhlükə hesab edirdilər.
E.ə. 48-ci ildə iki konsuldan biri seçilən Sezar vəzifəsinin icrasına başlamaq üçün Romaya qayıtmalı idi. Ancaq o, tərəddüd edirdi, çünki belə olan halda düşmənləri tərəfindən tutulacağına əmin idi. Digər tərəfdən ordusunu özü ilə apara bilməzdi. Əyalət başçısının buna ixtiyarı yox idi.
Sezar İtaliyanı Qalliyadan ayıran Rubikon çayının sahillərində gözləməkdə olan vaxt senat ordunu buraxmadığı halda onu cəmiyyətin düşməni elan edəcəyini bəyan eləyərək hadisələrin gedişatını tezləşdirdi.
İndi Sezarın seçimi qalmamışdı. O, ordunu buraxmadığı təqdirdə həbs olunacaqdı. Amma bunu etməsə, yenə də həbs olunacaqdı. Buna görə də döyüşməli idi. Sezar ordusu ilə birlikdə Rubikonu keçərək qanunu pozur və beləliklə, vətəndaş müharibəsini başlamış olur. Müharibə dörd il, e.ə. 45-ci ilədək davam etdi.
“Rubikonu keçmək” ifadəsi qeyri-müəyyən, amma vacib nəticələrə gətirib çıxaran qəti addım atmaq mənasında işlədilməyə başlandı. (Ayzek Azimov. Sözlərin tarixi)
Etimologiya lüğəti