Словари
Etimologiya lüğəti
qırqovul (fazan)
E.ə. təxminən 1200-cü ildə başlayan Troya müharibəsindən qabaq yunan gəmiləri Troya yaxınlığındakı boğazlar vasitəsilə Qara dənizə keçməyə cəsarət edirdi. Qara dənizin uzaq sahillərində, qədim əfsanəyə görə, qızıl qoyun dərisi saxlanılan Kolxida yerləşirdi. Kolxidanın o tayında isə əfsanəvi Qafqaz dağı ucalırsı. Kolxidanın əsas çayına yunanlar Fasis deyirdilər. E.ə. VIII əsrdə yunan şəhəri olan Miletdən gələn insanlar bu çayın mənsəbində özlərinə məskən salıb buranın da adını Fasis qoydular. Bu çayın müasir adı Rionidir və Gürcüstanın əsas çayıdır. Rioninin mənsəbində Poti şəhəri yerləşir.
Qara dəniz sahillərindən Yunanıstana parlaq rəngi və uzun quyruğu olan bir quş gətirdilər. Şərqdən gələn hər bir şey kimi bu quşa da valeh olan yunanlar onun adını “phasianos”, yəni Fasisdən olan quş qoydular. Bu söz ingilis dilinə fransız dilindən bir az təhrif olunaraq keçdiyindən indi bu quşa “pheasant”, yəni “fazan” deyirik. (Ayzek Azimov. Sözlərin tarixi)
Etimologiya lüğətiqladiator
Qədim romalılardan şimalda yaşayan etrusk xalqının bir adəti var idi: döyüşçülər sona qədər, yəni biri o birini öldürənə qədər vuruşurdular. Çox güman, bu adətin kökündə etruskların etiqad etdikləri din dayanırdı. Onlar ölümü müqəddəsləşdirdiklərindən, ola bilsin, hesab edirdilər ki, vəfat edən çarın ruhu axirət dünyasına döyüşçülərinin ruhlarının müşayiətində getməlidir. Döyüşçülərin ruhlarını əldə etmək üçün ən yaxşı fürsət isə çarın dəfn mərasimi idi.
Bu adət etrusklardan romalılara keçdi, amma onlar bu adətə bəzi dəyişikliklər etdilər. İndi bu, hərbi əsirlərin iştirakı ilə amansız bir əyləncə idi. Bizə xəbəri çatan ilk belə şou e.ə. 264-cü ildə baş tutubmuş. Belə yarışlar zamanı döyüşçülər, əsasən, “qladius” adlanan qısa Roma qılınclarından istifadə edirdilər. Buna görə də həmin döyüşlərin iştirakçılarını qladiator adlandırmağa başladılar.
Bu söz bizim zamanlara qədər gəlib çatıb və bir-biri ilə ölüm-dirim mübarizəsi aparanlara deyilir. (Ayzek Azimov. Sözlərin tarixi)
Etimologiya lüğətiQordi düyünü
Yunan rəvayətinə görə, e.ə. IX əsrdə Frigiya çarlığında (Kiçik Asiya) baş verən daxili qarışıqlıq zamanı kahin növbəti çarın örtülü araba ilə gələcəyini xəbər verir. Elə bu vaxt Qordi adlı kəndli öz arabası ilə oralara gəlib çıxır və dərhal da çar elan edilir. Qordi öz arabasını Zevsə hədiyyə edir, özü də əskeş qoşqusunu dirəyə olduqca mürəkkəb düyünlə bağlayaraq uclarını məharətlə gizlədir.
Bundan sonra kahin bu düyünü açanın bütün Şərqin hökmdarı olacağını elan edir. Ancaq bir neçə əsr ərzində bu düyünü açmaq üçün göstərilən cəhdlər bir nəticə vermir. Bundan sonra həlli müşkül görünən problemlərə “qordi düyünü” deyilməyə başlandı.
E.ə. 334-cü ildə Böyük İsgəndər Əhəmənilər imperiyasını fəth etmək üçün Kiçik Asiyaya daxil olur. E.ə. 333-cü ildə İsgəndər qədim Frigiyanın paytaxtı Qordiuma yaxınlaşır. Qordi düyünü hələ də burada, Zevsin məbədində idi.
“Bu nədir?”, – deyə o soruşur. Ona bu düyünü açanın bütün Şərqi fəth edəcəyini deyirlər. İsgəndər qılıncını qınından çıxararaq bircə zərbə ilə düyünü kəsir.
“Bu məsələni mən belə həll edəcəm”, – deyərək Şərqi fəth etməkdə davam edir. Bundan sonra “Qordi düyününü kəsmək” kəlməsi ilk baxışdan həlli mümkün olmayan məsələnin güc yolu ilə həll olunması mənasında işlənir. (Ayzek Azimov. Sözlərin tarixi)
Etimologiya lüğətiqotik
Qotlar german tayfalarından biri idi. Onlar 489-cu ildə böyük ordu ilə İtaliyaya daxil olur və otuz il ərzində mövcudluğunu qorumuş çarlıq yaradırlar. Romalılar barbar qotların zülmündən sıxılır və bu dövrü qotlar İtaliyadan qovulduqdan sonra da uzun müddət ikrah hissi ilə yad edirdilər.
Orta əsrlərdə italiyalılar Alp dağlarının o tayında yaşayan xalqları – almanlar və fransızları qot - barbar hesab edirdilər.
Alp dağlarından şimalda yaşayan xalqların mədəniyyətinin italiyalılarınkından fərqli olaraq Roma adət-ənənələri ilə bağlılığı zəif idi; məsələn, onlar tamamilə yeni memarlıq tərzi yaratmışdılar. Roma ruhunda kilsələr inşa etmək əvəzinə, XII əsrə xas olan xüsusi üslub işləyib hazırlamışdılar. Ağır daş damlar xarici dayaqlarla möhkəmlənmiş bütöv sütun sistemi üzərində dayanırdı. Bu, olduqca nazik divarlar tikməyə və divarın bir hissəsini mozaik pəncərələrlə əvəz etməyə imkan verirdi. XIV–XVI əsrlərin şanşöhrəti sayılan bu kilsələr italiyalılar tərəfindən həqarətlə qotik adlandırılırdı. Onlar bu terminlə klassik üslubdan tamamilə fərqlənən xam və romantik olan hər şeyi adlandırırdılar.
Bu gün romantika, həyəcan və gərginliklə dolu nəsr əsərləri qotik romanlar adlanır, yuxarıda haqqında danışdığımız kilsələr isə qotik memarlığın ən parlaq nümunələri sayılır. (Ayzek Azimov. Sözlərin tarixi)
Etimologiya lüğəti