Etimologiya lüğəti

köpük

Bu söz köpmək feili ilə qohumdur. Mənbələrdə köpür (пениться) sözü də var. Deməli, kök köpüdür(köpü-k, köpü-r), “çox” mənasında işlədilən köp sözü ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

körəməz

Bu, içinə qatıq qarışdırılmış süddən ibarət yeməkdir. Zənnimcə, sözün kökü göy (yanmaq) feili ilə bağlıdır. Mənası “oda qoymaq” (bişirmək) olmaz” deməkdir, çünki içində qatıq olan süd ocaqda hökmən çürüməlidir. İkinci yozum da belədir: söz göz mənasında işlədilmiş qaraq kəlməsi ilə bağlıdır, qarımaz (yəni görünməz) deməkdir. Qatıq südə qarışdırılır və əriyib görünməz olur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

körük

Körük və kürk kökdaş sözlərdir. Mənası “dəri” deməkdir. Bunların hər ikisi dəridən hazırlanıb və materialın adı ilə adlanıb. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

kösöv

Əsli közlayu (közə oxşayan) kimi olub, köz sözündən əmələ gəlib. Belə sözlər çoxdur: oxlayu “oxlov” deməkdir, biləklayu “bülöv” deməkdir... (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

köstəbək

Farscadır və kor (bu, əslində, türkcədir, qarov sözünün dəyişmiş for­ma­sıdır), bəbək sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlmiş, sonra təhrif nəticə­sində formasını dəyişmişdir, kor siçan anlamında işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

kötək

Qədimdə köt feili olub, “ağacla zərbə endirmək” mənasında işlədilib. Kötək sözü həmin feildən əmələ gəlib. Götürmək məsdəri ilə də əlaqələndirirlər: “ələ götürülən” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

kötük

Kəsmək sözü ilə kökdaşdır, “ağacın kəsilmiş hissəsi” kimi yozula bilər. Görü­nür, kəsik formasında olub sonra şəklini dəyişib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

kövrək

Quru (və ona görə də tez ovxalanan, sınan) mənasında işlədilib, köy (od, yanmaq)  sözü ilə bağlıdır. Qax kəlməsi ilə qohumdur.  Biz indi  təpimək feilini işlədirik, onun qədim forması kepimək (görünür, köy sözü ilə, yəni istilik anlamı verən kəlmə ilə bağlıdır) olub. Kövrək sözü də həmin  kepimək sözü ilə əlaqədardır. Kövrək sözünün törəmə kökü “kövrə”dir (müqayisə et: kövrə-k, kövrə-l), ondan da kövrəlmə  sözü əmələ gəlib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

kövrəlmək

İndi ağlamağa meyil etmək anlamında işlədilir. Əsli köy (yanmaq), kepimək feili ilə bağlıdır. Qayğı ilə kökdaşdır, yanmaq, kövrəlmək mənasını əks etdirib. Kövrək, kövrəl sözləri eyni kökə maklikdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

kövşən

Biçindən sonra yerdə qalan və heyvanın çeynəməsi üçün olan hissədir. Kövşəmək sözü ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

köynək

Bir neçə ehtimal söyləmək olar:

1. Geymək feili zəminində yaranıb. Əsli geynək kimi olub, sonra formasını dəyişərək köynək şəklinə düşüb. Keçmişdə paltar dəridən olub, onu bədənə geyiblər. Kürk həm dəri deməkdir, həm də üst paltarıdır. Bu mənada köynək də “dəri” (kürk) sözü ilə bağlı ola bilər. Rus dilindəki рубашка sözü də рубить feili ilə bağlıdır: dərini kəsib-tikmək deməkdir. Dili­mizdə pərdə, örtük mənalarını əks etdirən kölö sözü mövcud olub. Kölgə, kalağay kəlmələri onun zəminində yaranıb. Güman etmək olar ki, köynək sözü də həmin kölö sözü ilə bağlıdır. Başqa yozum da mümkündür: köynək bədəni isidir, soyuqdan qoruyur. Bu mənada od, yanmaq anlamı ilə bağlı olan göy ismi ilə də əlaqədar ola bilər. Sonuncu daha inandırıcıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

köynəkcək

Əsli köynəkcandır. Mənası: “təkcə köynək geymiş, köynəyin üstündən pencək və s. geyməmiş” deməkdir. Tumancaq sözü də var. Əsli tumançok (tu­manı yox) deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

kurqan

Məşhur Mamayev Kurqanı var. Kurqan “qurmaq”, “tikmək” anlamları ilə bağlı olan qədim türk sözüdür. Bu kəlməni bəzən qorunmaq (qala), bəzən də gor­xana (qəbir) kəlmələri ilə bağlayırlar. Sonuncu fars mənşəlidir, kurqan isə öz sözümüzdür, qədim mənası qala demək olub. İndi qəbir mənasında da işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

küdurət

Ərəbcə kədər sözü ilə kökdaşdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

kükə

Kürü sözünün sinonimidir və hər ikisi yumurta mənasını əks etdirir. Bəzi türk dillərində kükə aşar kəlməsi var, rus dilinə яйцоед kimi tərcümə olunub. Yumurta ilə göyərtinin qarışığından bişirilən yeməyə də biz kükü deyirik (yumurtalıqda hələ qabığı bərkiməmiş küküyə “kürüş” deyirlər). Ehtimal etmək olar ki, kürsək sözü də kürü ilə bağlıdır. –sə şəkilçisi arzu, meyl bildirir. Kür-sə feili üzərinə -k şəkilçisi artırmaqla proses bildirən kürsək sözü yaranıb: kürüyə meyl mənası açıqca görünür. Karel dilində kyarba sözü var, kürsək mənasında işlədilir, sözü bununla da bağlamaq mümkündür. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)