Etimologiya lüğəti

şorba

Çorba kimi də işlədilib. Ço “su” deməkdir, “sulu xörək” mənasını verir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şovinizm¹

Fransada Şoven adlı şəxsin adı ilə bağlı yaranıb (öz xalqını əla hesab edir, başqalarına isə yuxarıdan aşağı baxırmış). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şovinizm²

Yeni tarixin ən məşhur sərkərdəsi səkkiz ilə yaxın Fransanın imperatoru olmuş korsikalı Napoleon Bonapartdır. O, təxminən iyirmi il fransız ordusuna bir çox hərbi yürüşlərdə başçılıq etmiş, bu zaman ərzində ayıq başla və vaxtında verdiyi düzgün qərarlar sayəsində parlaq qələbələr qazanmışdı. Sonda Napoleonu elə öz qələbələri aldatdı. O, çata bilməyəcəyi məqsədin mövcud olmadığına özü də inanmağa başladı və Rusiyanın sonsuz ərazilərini fəth etmək üçün minlərlə kilometr məsafəlik yürüşə çıxdı. Napoleon arxasınca 500 000 adam aparırdı. Axırda cəmi 5000 insanı xilas edə bildi.

Napoleon fransızların bütöv bir nəslini öz şöhrətpərəstliyinə qurban verdi və nəticədə məğlub oldu. Fransa bir daha dünyada hakim mövqe tutmadı.

Fransa bütövlükdə özünü Napoleonsuz çox yaxşı hiss etsə də, fransızlar arasında Napoleonun həmin ağılsız və mənasız yürüşünü Fransa tarixinin şərəfli səhifəsi hesab edənlər də var idi. Onlardan biri Nikola Şoven idi. O, yorulmaq bilmədən Napoleonu təriflədiyindən hətta dostları da ona gülürdülər. Şoven bu qəribəliyi ilə bütün Fransada tanındı, “şovinizm” sözü isə bir milləti kor-koranə şəkildə digərlərindən üstün hesab edən ifrat millətçiliyi ifadə etməyə başladı. (Ayzek Azimov. Sözlərin tarixi)

şöhrətpərəst

Şöhrət ərəbcədir, pərəst farsca pərstidən (sevmək) məsdəri ilə bağlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şuara

Qərb dialektlərində suyun əkin sahəsindən çıxıb ətrafı yumasına şuara deyirlər. Farslarda şostən (yumaq) məsdərinin əsası şu (şuy, şur) sözüdür və şuara onunla bağlıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şux

Fars mənşəlidir, “şad”, “şən”, “toxunulmamış” və s. mənalarda işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Şulan

Kişi adlarından biridir, şülən kəlməsinin fonetik variantıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şulka

Rusca сушилка sözünün bizim dialektlərdə təhrifindən ibarətdir. Pambığı qurutmaq üçün olan binadır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şuluq

Şıltaq (və ya şərəşur) kəlməsi ilə qohumdur. “Səs-küy salan” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şum

Farscadır, “əkilmiş yer” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şumal

Mənbələrdə şımar kəlməsi var, feildir, “hamar olmaq” kimi açıqlanıb. Şım sözü var və “hamar” kimi izah olunub. Deməli, şımar feili şım sifətindən əmələ gə­lib, o da şumal şəklini kəsb edib. Dialektlərdə “hamarla” mənasını verən şumalla sözü mövcuddur. Hamar alınma sözdür və şumal kəlməsini ədəbi dildən çıxarıb. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şüa

Ərəb mənşəlidir, bizdə onun yerinə tel və köz işlədilib. Mənbələrdə “gün közü” birləşməsi “günəş şüası” kimi şərh olunub. M.Kaşğaridə onun sinonimi kimi çoğ (şox) kəlməsi verilib. Şox (çoğ, çoğlan, çoğluğ) sözü “işıq” anlamı ilə bağlı olub. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

Şükufə

Farscadır, “çiçək” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şülən

Bu söz “Dədə Qorqud”da, Aşıq Ələsgərdə və s. mənbələrdə işlədilib. İndiki dillə desək, “banket”, “ziyafət” deməkdir. Əslində, xalqa verilən qonaqlıq olub, k­a­sıbları doydurmaq üçün onlara şadlıq məclisləri düzəldiblər. Qərb dialekt­lə­rində şülən əvəzinə, indi lejan kəlməsi işlədilir. Salyan rayonunda lej forması da mövcuddur. Qazaxda deyirlər: “Bostanda qarpız lejan olub”, yəni boldur, çoxdur. Şül sözü bol deməkdir, -ən şəkilçisi ehtimal ki, ərənlər sözündəki –“ən”lə eynidir, çoxluq bildirir. Belədirsə, şülən sözü “çox bol” mənasını verir (Şulan sözü adam adı kimi də işlədilir, görünür, “səxavətli”, “çörəkli” deməkdir). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şümşad

Farscadır, ağac (palma ağacı) adıdır. Bizdə şəmşad (“boylu-buxunlu” deməkdir) şəklində oğlan adı kimi işlədilir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

şüru etmək

Farsca şoru kərdən (başlamaq) sözünün kalkasıdır. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)