Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

yağyığan [yağyığan] isim

Südün üzündən yağı yığmaq üçün cihaz; yağtutan.

yahu [yahu] nida ərəb

1. Hey! Ey! Mənə bax! □ Yahu, bura bax! Yahu, eşitmirsənmi!

2. Deyilən sözə diqqəti cəlb etmək üçün işlənir. □ Cahanda yox elə bir qüvvə baş əyim ona mən; Fəqət nə güclü, zəif bir vücud var, yahu?! (C.Cabbarlı).

3. Rica, xahiş yerində. □ Etməyin, yahu!

4. İlahiyyat. Ya Allah, ay Allah (bəzən təkrar şəklində).

yaxa [yaxa] isim

1. Paltarın boyun keçən hissəsi, habelə bu hissəyə tikilən və boyunu əhatə edən parça zolağı. □ Enli yaxa. Köynək yaxası. Kostyumun yaxası kirlənib. Sırmalı yaxa. Dərziyə köç dedilər – iynəsinin yaxasına sancdı. (Atalar sözü).

2. Yaxalıq. □ Əlləzoğlu qrafini götürüb yaxasını, dizlərini islada-islada su içdi. (İ.Hüseynov).

3. Sahil, kənar, tərəf. □ Paris küçəsində, Nil yaxasında; Yenə al bayraqlı izdihamlar var. (S.Vurğun).

yaxabənd [yaxabənt] isim

Yaxanı bağlayan düymə, ilmək və s. □ Açılıb yaxabəndi; Ağ sinəsi qara baxın! (Aşıq Ələsgər).

yaxac [yaxac]

yaxalama

yaxalamaq¹ [yaxalamax] feil

1. Yaxasından tutmaq, boğazından yapışmaq. □ Biz ayı vurulan yerə yetişər-yetişməz itlər ayını yaxaladı. (A.Şaiq).

2. Tutmaq, ələ keçirmək, həbs etmək. □ Oğruları yaxaladılar.

3. Tapmaq, haqlamaq, tutmaq (gedən yerdə, qaçarkən, uzaqlaşarkən, yaxud bir iş görərkən). □ Mehriban mütərəddid idi. Bir istəyirdi ki, Zeynalın ardınca gedib onu Yelizavetanın evində yaxalasın. (S.Hüseyn).

4. Məcazi mənada: gəlib yetişmək, başının üstünü almaq. □ Əcəl onu yaxaladı.

5. Məcazi məcada: rast olmaq, rast gəlmək, tuş gəlmək. □ Tərs kimi güllə həmişə elə qorxağı yaxalayır. (M.Hüseyn).

yaxalamaq² [yaxalamax] feil

Təmiz su ilə yumaq, hər tərəfinə su axıtmaq, suya çəkmək. □ Əllərini yaxalamaq. Boşqabları yaxalamaq.

yaxalanma

yaxalanmaq¹ [yaxalammax] feil

Ələ keçirilmək, tutulmaq, həbs edilmək, yaxası ələ keçmək. □ Cinayətkar yaxalandı. 

yaxalanmaq² [yaxalammax] feil

Təmiz su ilə yuyulmaq, suya çəkilmək. □ Qablar yaxalandı.

yaxalaşma [yaxalaşma] isim

1. Dalaşma, dava. □ Yaxalaşma başladı.

yaxalaşmaq [yaxalaşmax] feil

Bir-birinin yaxasından tutub dalaşmaq.

yaxalatma

yaxalatmaq¹ [yaxalatmax] feil

Tutdurmaq, həbs etdirmək. □ Üsyançını yaxalatmaq.

yaxalatmaq ² [yaxalatmax] feil

Yaxalama işi gördürmək. □ Qab-qaşığı yaxalatmaq.

yaxalı [yaxalı] sifət

Yaxası olan. □ Yaxalı köynək.

yaxalıq [yaxalıx] isim

1. Geyimin, yaxanı, boğazı, döşü örtən hissəsi. □ Yaxalığının üstündən bağladığı qalstuk bütün döşünü örtəcək qədər enli idi. (M.S.Ordubadi).

2. Sifət kimi: paltar yaxası üçün yararlı, münasib, kifayət edən. □ Yaxalıq xəz. Bir yaxalıq dəri.