Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

despotiya [despatiya] isim yun. despoteia – qeyri-məhdud hakimiyyət

Təbəələrinə münasibətdə özünü ağa və sahibkar kimi aparan müstəbid monarxın qeyri-məhdud hakimiyyəti. □ Despotiya rejimi.

detal [detal] isim fr. detail < detailler – hissə-hissə doğramaq

1. Maşının, mexanizmin və s. tərkib hissəsi. □ Vacib detal.

2. Təfsilat, təfərrüat, xırdalıq. □ Detallara varmaq.

detektiv [detek'tiv] isim ing. detective < lat. detectio – açmaq

1. Xəfiyyə; gizli istintaq aparan şəxs. □ Detektivin müşahidəsi.

2. Xəfiyyələrin işindən bəhs edən əsər, ədəbi janr. □ Detektiv ədəbiyyatının yaradıcısı Edqar Po (XIX əsr) sayılır.

detektor [detek'tor] isim lat. detector – açan, kəşf edən

1. Hər hansı parametrə (amplituda, tezlik, faza) görə modullaşdırılmış siqnalları çevirmək üçün yarımkeçirici. □ Tezlik detektoru.

2. Alfa və beta zərrəciklərini, rentgen və qamma şüalarını, protonları və s. qeydə alan cihaz. □ Detektor qurğusu.

deviz [deviz] isim fr. devise – şüar

Əsas fikrin, ideya və proqramın qısa şəkildə ifadəsi. □ Hərəkatın devizi.

de-yure [de-yure] isim lat. de yure – hüquqi tanıma

Beynəlxalq hüquqda dövləti, yaxud hökuməti tam qəti və rəsmi tanıma. □ De-yure dövlət.

dez... [dez] fr. des – inkarlıq bildirən ön şəkilçi

Bir çox sözlərin əvvəlinə artırılaraq “ləğvetmə” mənasını bildirən hissəcik; məs.: dezinfeksiya, dezinformasiya və s.

dezaktivasiya [dezak'tivasiya] isim dez... + lat. activus – fəal

Torpağı, suyu, ayrı-ayrı qurğuların, predmetin səthini radioaktiv çirklənmədən təmizləmə. □ Tam dezaktivasiya.

dezinfeksiya [dezinfek'siya] isim dez… + lat. infectio – yoluxma

Xüsusi dərmanlar vasitəsilə yoluxucu mikrobların məhv edilməsi və ya zərərsizləşdirilməsi. □ Profilaktik dezinfeksiya.

dezinformasiya [dezinfarmasiya] isim dez… + lat. informatio – məlumat

Bilərəkdən, xüsusi məqsədlə verilən yanlış, səhv, yalan informasiya; yalan informasiya ilə kimlərisə aldatma. □ Dezinformasiya yaymaq.

diaqnoz [diyaqnoz] isim yun. diagnosis – dərketmə, təyinetmə

Sistemli müayinə əsasında xəstəliyin müəyyən edilməsi. □ Diaqnoz qoymaq.

diaqram [diyaqram] isim yun. diagramme – çertyoj

Müxtəlif kəmiyyətlər arasındakı nisbəti əyani surətdə göstərən qrafik təsvir. □ İqtisadi inkişaf diaqramı.

dialekt [diyalek't] isim yun. dialektos – danışıq, ləhcə

Dilçilik. Dilin məhəlli, ərazi yayımı, ləhcələr və şivələr. □ Şəki dialekti.

dialektika [diyalek'tik'a] isim yun. dialektike – söhbət, mübahisə etmək

1. Fəlsəfə. Təbiətin, cəmiyyətin və təfəkkürün hərəkət və inkişafının ümumi qanunları; bu qanunlardan bəhs edən elm. □ Dialektika qanunları.

2. Arxaizm. Mübahisə aparmaq məharəti, qarşı tərəfin mühakimələrində ziddiyyət tapmaq, mübahisədə məntiqi dəlillər gətirə bilmək bacarığı.

dialoq [diyalok'] isim yun. dialogos – danışıq, söhbət

İki və ya daha çox şəxs arasında aparılan danışıq, söhbətləşmə; mükalimə. □ Siyasi partiyaların dialoqu.

See also: