Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

MƏŞƏDİXANIM

ərəb. Maçadi (əslində maçhadi) və azərb. Xanım adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Məşhədi sözü dilimizin fonetik quruluşuna görə dəyişmiş, Məşədi kimi tələffüz edilmiş, sovet dövründə sənədlərdə də tələffüz edildiyi kimi yazılmışdır.

Beləliklə, Məşhəd sözü ilə əlaqədar Məşhədi şəxs adı Məşədiyə çevrilmişdir. Məşədixanım (bax: ad – MƏŞƏDİ; XANIM) qadın adı Məşədi xanım mənasındadır. Məlum olduğu kimi, ərəblərdə şəhid olanların basdırıldığı məkan Məşhəd adlanır. İranın Xorasan vilayətində də müqəddəs hesab edilən, imam Rzanın torpağa tapşırıldığı Məşhəd şəhəri mövcuddur. Məşədi şəxs adı da Azərbaycan antroponimikasında hacı, kərbəlayı kimi titullardan yaranmış şəxs adları sırasındadır. Qədimlərdən bu günə kimi Məşhədə gedib müqəddəs yerləri ziyarət edən adama məşhədi adı verilir. Məşhədixanım adı Məşhəd ziyarətindən gələn xanım, məşhədi xanım kimi anlaşılır. Adın təhrif olunmuş forması Məşədixanım da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir. Bu gün ad Məşədixanım şəklindədir.

MƏŞƏDXANIM

MƏŞKURƏ

ərəb. maçkur sözündəndir. Məşkurə qadın adı şükrə layiq olan, təşəkkür etməyə layiq olan, şükür edilən, bəyənilən anlamlarını ifadə edən Məşkur kişi adından (bax: ad – MƏŞKUR) təşəkkürə layiq olan (adam) mənasındadır.

MƏŞURƏ

ərəb. maçura sözündəndir. Məşurə qadın adı camaat, ittifaq, birlik, cəmiyyət mənalarını ifadə edir.

MƏTANƏT

ərəb. matanat sözündən olub, dözüm, davamlılıq, möhkəmlik, yenilməzlik, sarsılmazlıq, səbat, mətinlik, iradə kimi anlamları ifadə edir.

XX əsrin altmışıncı illərinə qədər Mətanət qadın adına çox nadir hallarda təsadüf edilirdi. M.Təhmasibin uşaq və yeniyetmələr üçün nəzərdə tutulmuş “Çiçəkli dağ” ssenarisi əsasında çəkilmiş “Bir qalanın sirri” filmi öz dövründə Azərbaycan tamaşaçısının yaddaşında dərin izlər buraxa bilmişdi. Filmin qəhrəmanları əsasında öz mətinliyi, dözümlüyü, iradəsi, yenilməzliyi ilə seçilən Mətanət, bir növ, sarsılmazlığın simvolu kimi canlandırılmışdı. Bununla da məişətimizdə Mətanət uzunömürlü adlardan olmuşdur.

MƏZKURƏ

ərəb. mazkur sözündəndir. Məzkurə qadın adı zikr olunmuş, adı çəkilmiş, haqqında danışılmış mənasını ifadə edən Məzkur kişi adından (bax: ad – MƏZKUR) ənənəvi yolla yaranmışdır.

MƏZURƏ

ərəb. mazur sözündəndir. Məzurə qadın adı üzrlü, səbəbli, icazə verilmiş, üzrü olan anlamlarını ifadə edir.

MİXƏK

fars. mixak sözündən olub, mərsin fəsiləsinə aid həmişəyaşıl mixək ağacının və həmin ağacın qurumuş qönçələrindən hazırlanan ətirli ədviyyənin adındandır.

Azərbaycan antroponimikasında Mixək qadın adı ilə yanaşı, tərkibində Mixək şəxs adının komponent kimi işləndiyi qadın adları da mövcuddur.

MİXƏKGÜL

fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Mixak və Gül adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Mixəkgül (bax: ad – MİXƏK; GÜL) qadın adı maygülü, çox ətirli əlvan çiçəkli gülün, sədbər gülünün adındandır.

MİXƏKXANIM

fars. Mixak və azərb. Xanım adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Mixəkxanım (bax: ad – MİXƏK; XANIM) qadın adı Mixək xanım mənasındadır.

MİXƏKZƏR

fars. Mixak adı və zar sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Mixəkzər (bax: ad – MİXƏK; ZƏR) qadın adı qiymətli, dəyərli, mixək kimi ətirli (qadın, qız) anlamını ifadə edir.

MİLANA

İtaliyanın Milan şəhərinin adındandır. Milan adının sonuna -a şəkilçisi artırmaqla yaranmışdır.

Bu ənənə özünü Milana adında da göstərmişdir.

MİLANƏ

MİLLİYƏ

ərəb. milli sözündəndir. Milliyə qadın adı millətə aid olan, millətə xas olan, həmçinin ölkəyə, dövlətə aid olan mənasındadır.

MİNA

fars. mina sözündən olub, metal və s. əşyaların üzərinə çəkilən çox incə və parlaq təbəqə, naxış deməkdir.

Son dövrlərə qədər usta zərgərlər qiymətli bəzək əşyalarına mina vurmaqla daha baxımlı edərdilər. Klassik poeziyada obrazlı təşbehlərdə mina sözünə teztez rast gəlinir. Mina parlaq, gözəl kimi məcazi mənalar da ifadə edir. Mina qadın adı da sözün məcazi mənası ilə əlaqədardır.