Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

ŞABAN

ərəb. çaban (əslində çaban) sözündəndir. Azərbaycan antroponimikasında ayların adlarından yaranmış şəxs adları sırasındadır.

Məişətimizdə müştərək şəxs adlarından olan Şaban ərəb qəməri təqviminin səkkizinci ayının adındandır.

ŞAD

türk. çad qədim titullardandır. Qədim türklərdə şad xaqandan sonra yüksək hərbi titul kimi mövcud olmuşdur.

Şad həm də xaqanların qardaşlarına və oğlanlarına, qardaş və bacısı oğlanlarına verilən tituldur. Erkən dövrlərdə bir sıra şəxs adlarına da qoşulmuşdur. Məsələn, Tarduş şad, Tolis şad, Buri şad və b. adlarla işlənərək adın daşıyıcısının yüksək rütbəli şəxs (hökmdar, sərkərdə) olduğunu ifadə etmişdir. Azərbaycan antroponimikasında Şad müsəqil şəxs adı kimi deyil, mürəkkəb adların tərkibində komponent olaraq mövcuddur. Qeyd etmək lazımdır ki, məişətimizdə bir sıra adların tərkibində fars mənşəli şad sözü işlənir, sevinən, şən, sevincli, fərəhli anlamlarını ifad edir.

ŞAH

fars. çah sözü əslində tituldur. Müasir Azərbaycan dilində bir neçə məna ifadə edir: 1. Keçmişdə İran və Əfqanıstanda padşahın, hökmdarın titulu, həmçinin bu titulu daşıyan şəxs; 2. Ən birinci, ən yaxşı, başda olan, nümunəvi olan; 3. Arı ailəsində dişi arı.

Şah... ilə başlayan şəxs adlarının əzizləmə və oxşama məzmunlu kiçildilmiş formasıdır (danışıqda). Azərbaycan antroponimikasında Şah adı, əsasən, padşah, hökmdar mənasında bir çox mürəkkəb şəxs adlarının tərkibində işlənir.

ŞAHANƏ

fars. çah sözündəndir. Şahanə (bax: ad – ŞAH) qadın adı şahlara, hökmdarlara layiq olan, şahlara məxsus, hökmdarlara aid mənalarını ifadə edir.

Şahanə məcazi mənada çox ali, yüksək anlamındadır. Klassik ədəbiyyatda çox tez-tez rast gəlinən (şahanə gözəllik anlamında) ifadələrdəndir. Şahanə qadın adı sözün məcazi mənası ilə əlaqədardır. Adın təhrif olunmuş forması Şəhanə də sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir. Adın təhrif olunmuş Svet forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

ŞƏHANƏ

ŞADİYƏ

fars. çad sözündəndir. Şadiyə qadın adı şənliklə, sevinc, fərəhlə əlaqədar olan anlamındadır.

ŞADİYYƏ

ŞAHBƏYİM

fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş çah və azərb. bayim titullarının birləşməsindən əmələ gəlmiş mürəkkəb şəxs adıdır.

Tərkibində iki titul olan Şahbəyim (bax: ad – ŞAH; BƏYİM) qadın adı şah xanımı, hökmdar xanımı mənasındadır.

ŞAHBİKƏ

fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş çah və azərb. bika titullarının birləşməsindən əmələ gəlmiş mürəkkəb şəxs adıdır.

Şahbikə (bax: ad – ŞAH; BİKƏ) qadın adı şaha, hökmdara layiq qadın mənasındadır. Adın təhrif olunmuş Şahpikə forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

ŞAHPİKƏ

ŞAHƏSTƏ

fars. çahasta sözündəndir. Şahəstə (bax: ŞAH) qadın adı ləyaqətli, ağayana anlamlarını ifadə edir.

Adın təhrif olunmuş forması Şayəstə də sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

ŞAYƏSTƏ

ŞAHXANIM

fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş çah və azərb. xanım titullarının birləşməsindən əmələ gəlmiş mürəkkəb şəxs adıdır.

Şahxanım (bax: ad – ŞAH; XANIM) qadın adı şah xanımı, hökmdar xanımı mənasındadır. Adın təhrif olunmuş Şaxanım forması da sonradan müstəqil qadın adı kimi rəsmiləşmişdir.

ŞAXANIM

ŞAHİNƏ

fars. çahin sözündəndir. Şahinə qadın adı uzun, iti qanadları olan, əyridimdikli yırtıcı quşun adından olan Şahin kişi adından (bax: ad – ŞAHİN) ənənəvi yolla yaranmışdır.