Azərbaycan dastanlarının leksikası

möhüb ərəb

Sevən, aşiq, vurulmuş. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

mu

Bu (işarə əvəzliyi). (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

mudbaq ərəb

Mətbəx, yemək evi, yemək bişirilən yer. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

muştçı

Müjdəçi. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

muştulamaq

Muştuluqlamaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

muştulayu

Muştuluqlayaraq, müjdələyərək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

mürəvvət ərəb

Mürvət, adamlıq, kişilik, mərdlik, yaxşılıq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

mürüvvətlü

Mürvətli, yaxşılıq edən, mərd, insaniyyətli. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

madar ərəb

Ən istəkli, ən əziz, ümidgah (övlad haqqında) (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Dialektlərdə azuqə; qənaət mənalarında da işlənir.

Qızıl ov səqərli, köşək dönümlü,         

Dəyirman madarlı, ac qurd yeyimli,

Dovşan beli ipək, xəyyatə yalı,

Tavustək yelkəsi uca gərəkdi.

                 (Paris nüsxəsi, 1-ci məclis)

madyan fars

Dişi at. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bir gün ilxıçılardan biri Mirzəyə xəbər gətirdi ki, Ceyhun çayından bir at çıxıb iki madyana basıb, sonra qayıdıb suya giriblər. Mirzə bu xəbəri eşidən kimi ilxının içinə girib o iki madyanı damğaladı, ilxıçıya tapşırdı ki, gözdə-qulaqda olsun, madyanlar doğanda ona xəbər versin. (Paris nüsxəsi, 1-ci məclis)

*

Ərəb Reyhan atı yel kimi çapırdı. Onun atı madyan idi, adına Ağcaquzu deyirdilər. Qırat madyan iyini bir ağaclıqdan alıb qulaqlarını eşşək qulağı kimi aşağı salladı. (Paris nüsxəsi, 3-cü məclis)

mafi-qaydada ərəb

Qaydaya, üsula uyğun, müvafiq, üsulu ilə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Ondan corablarını da çıxartdı. Onları da mafi-qayda silkib bir tərərfə qoydu. (“Düratın itməyi”)

mansıra

Mühasirə sözünün təhrifi. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Variantlarda mahasıra şəklində də işlənir.

Qoşun gəlib dörd yanımız aldılar,

Belə nə yatmısan, ayıl, Eyvaz xan!.

Hər tərəfdən mansıraya saldılar,

Axırda olarıq zayıl, Eyvazxan!..

                                          (“Durna teli”)

*

Deyilənlərə görə, o, bir dəfə cavanlıqda Alacalar dağında bərk dara düşüb, yeddi gün, yeddi gecə mansırada qalmışdı. (“Eyvazın Çənlibelə gətirilməyi”)

*

Padşah bunu eşidən kimi dedi:

– Bu Mirzənin oğludu, tutun onu!

Padşahın qoşunu Rövşəni dörd tərəfdən mansırıya aldı. (Paris nüsxəsi, 1-ci məclis) 

mahasıra

mahmiz

ərəb. mahmuz

Minik heyvanlarını mahmızlamaq üçün çəkmənin dabanına taxılan şişdişli kiçicik dəmir çarx. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

məhmiz