Azərbaycan dastanlarının leksikası

ürcah

ürcah olmaq – rast gəlmək, təsadüf etmək.

Sonra kağızı da götürüb yola düşdü. Çox getdi, az getdi, bir çobana ürcah oldu. (“Alı xan”)

ülfət ərəb

Qarşılıqlı, xoş münasibət, yaxınlıq, əlaqə.

Başqası ilə ülfət eləmək ona cəza kimi gəlirdi. (“Leyli və Məcnun”)

ülfət etmək

Bir-biri ilə əlaqəsi olmaq, yaxınlıq etmək, əlaqə yaratmaq, ünsiyyətdə olmaq.

üryan ərəb

Çılpaq.

Canda bir sahirdi cahan içində,

Yanarsan alovda, sazan içində.

Bir baği-bağçada üryan içində

Əgər sağ qalsan, iftixar olar.

                              (“Sam şahzadə”)

üşşaq ərəb

Aşiq sözünün cəmi.

Səndə bu şivə nədir?!

Zamana üşşağı, gözəl!

Baxışın cəllad kimi,

Qəmzələrin yağı, gözəl!

                           (“Səlim şah”)

üzar ərəb

Yanaq, üz.

Həsrətiydim, üzarından doymazdım,

Gündüzlər, gecələr ayrı uymazdım.

Bir saat gözümdən yana qoymazdım,

Heyif, işi indi ötürdüm, çoban.

             (“Sayat bəy-Səyalı xanım”)

üçüncüdə

Üçüncü dəfədə. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

ügitmək

Üyütmək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

ülüşmək

Paylaşmaq, payı bölüşdürmək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

ürmək

Hürmək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

üşəndürmək

Əndişəyə salmaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

üşmək

Toplanmaq, yığışmaq. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

üştə

üyişmək

Siyirmək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

üzəngi

Süvarinin ayağını dirəməsi üçün yəhərin iki tərəfindən asılı altı düz dəmir halqalardan hər biri. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Hər nə vaxt ki Toqata gəldin, atın üzəngisini özüm basıb səni ona mindirəcəyəm. (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

*

Həmzə baxdı ki, bəli, qoç Koroğlu Qırat da yedəyində tövlədən çıxır. Tez yüyürüb üzəngini basdı. (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

*

Üzəngiyə qalxıb baxdı ki, adamlar oturan oturub, dayanan dayanıb, ortalıqda da süpürgəçilər meydanı sulayıb, süpürüb səliqəyə salırlar. (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

*

Koroğlu hasardan çıxıb özünü qarının evinə yetirdi. Sonra gedib üç yaşar bir day alıb gətirdi. Atın yəhərini, üzəngisini də hazırladı. (Paris nüsxəsi, 5-ci məclis)