Все словари

XEYRULLA

XEYRİ

Xeyr... ilə başlayan kişi, həmçinin qadın adlarının əzizləmə və oxşama məzmunlu qısaldılmış formasıdır.

Sonradan müstəqil şəxs adı kimi rəsmiləşmişdir. Xeyri adı Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasındadır.

cəmiyyəti-xeyriyyə [cəmiyəti-xeyriyə] isim

1920-ci il inqilabından əvvəl maarif, səhiyyə, mədəniyyət və s.-ni inkişaf etdirmək məqsədilə camaatdan pul toplayan cəmiyyət.

cəmiyyəti-xeyriyyə

Xeyriyyə cəmiyyəti.

ZAMAN XEYRİNƏ İŞLƏYİR

►Şəraitin, vaxtın kiminsə xeyrinə olduğunu bildirmək üçün işlədilən ifadə.

Deyim ingilis dilindəki məşhur «time is on our side» kəlamından qaynaqlanaraq dünyanın başqa dillərinə keçmişdir.

İfadənin özü isə ilk dəfə İngiltərə parlamentinin deputatı Uilyam Qladstonun çıxışında səslənmişdir. O, icmalar palatasının 24 aprel 1866-cı ildə keçirilən iclasında seçici hüquqlarının genişləndirilməsini müdafiə edən çıxışında belə demişdir: «Gələcəyə qarşı mübarizə aparmaq, onunla döyüşmək olmaz. Zaman bizim tərəfimizdədir». Sonralar ifadə dildən-dilə keçərək «zaman bizim (sizin, onların və s.) xeyrimizə işləyir» şəklində işlənməyə başlanmışdır.

Müasir Azərbaycan dilində bu ifadəyə yaxın olan və «zaman» anlayışı ilə bağlı «zamanı qabaqlamaq», «zamanı çatmayıb», «əsl zamanıdır», «hər şeyin zamana ehtiyacı vardır», «zaman bütün yaraları sağaldır», «dövran filankəslərindir» və bu kimi deyimlər işlədilir.

toy – xeyrat

Toy mənim, xeyrat babamın (Ata. sözü).

BİR-SIFIR (1:0) BALOĞLANIN XEYRİNƏ

►Ona hiylə gəlməyə çalışan birisinə heç də aldanmadığını, ehtiyat tədbiri gördüyünü, hazırlıqlı olduğunu bildirmək məqsədilə işlədilən ifadə.

İfadə rejissor Rauf Kazımovskinin çəkdiyi «Bəşir Səfəroğlu» sənədli filmindən (1969) qaynaqlanaraq yayılmışdır.

Həmin filmdə göstərilən epizodlardan birində böyük aktyorun oynadığı Baloğlan obrazı içki düşkünü kimi təqdim olunur. Həyat yoldaşı onu bu vərdişdən çəkindirməyə çalışsa da, məqsədinə nail ola bilmir. Sonuncu dəfə öz həyat yoldaşı Baloğlanı ən munis sözlərlə dilə tutur, içkini tərgitməyi və bunun təsdiqi kimi şüşədəki arağı boşaltmağa razı salır.

Baloğlan, həqiqətən, bu addımı atır və şüşədəki arağa «əlvida» deyərək onu yerə boşaldır. Xanımı isə ona təsəlli verərək bildirir ki, şüşədəki arağın yerə tökülməsinə çox təəssüflənməsin. Çünki o, işdə olanda həmin şüşədəki arağı özü boşaldaraq əvəzinə su töküb. Baloğlan isə qəhqəhə çəkib «qürurla» bildirir ki, o özü səhər işə gedəndə həmin şüşədəki arağı içərək içərisinə su doldurmuşdu. Ona görə də 1:0 Baloğlanın xeyrinə.

Bu gün kimsə ona pislik etməyə çalışan birisinə heç də aldanmadığını, əvvəlcədən ehtiyat tədbiri gördüyünü, bu işə hazırlıqlı olduğunu və daha çox özünün qalib gəldiyini bildirmək məqsədilə «1:0 Baloğlanın xeyrinə» ifadəsini işlədir.