Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

zükur [zükur] isim ərəb

Klassik ədəbiyyatda kişilər mənasında işlənmişdir. □ Dağıstan xalqının ünas tayfası sövdə eləməkdə zükur qismindən sərriştəsi artıqdır. (“Əkinçi”).

zülal [zülal] isim ərəb

1. Saf, sərin, dadlı su (klassik şeirdə adətən təmizlik, saflıq rəmzi kimi işlənmişdir). □ Şəfayi-vəsl qədrin hicr ilə bimar olandan sor; Zülali-zövq şövqün təşneyi-didar olandan sor. (M.Füzuli).

2. Biologiya. Kimya. Canlı orqanizmlərin ən mühüm tərkib hissəsi olan mürəkkəb üzvi maddə. □ Qarğıdalı dənində 9-10 faiz zülal və 4-6 faiz yağ vardır.

zülali [züla:li] sifət ərəb

Biologiya. Zülala aid olan, zülaldan ibarət olan. □ Zülali birləşmələr.

zülam [zülam] isim ərəb

1. Klassik ədəbiyyatda ədalət və insafa zidd olan hal və hərəkət, güclünün gücsüzə qarşı göstərdiyi amansız təzyiq, haqsızlıq, insafsızlıq, ədalətsizlik, cəfa mənalarında işlənmişdir.
2. Klassik ədəbiyyatda qaranlıq mənasında işlənmişdir. □ Ətraf zülam içində yeksər; Göylərdə görünməyir bir əxtər. (A.Şaiq).

zülf [zülf] isim fars

Saç (xüsusilə üzün iki tərəfində sallanan tellər). □ Təbriz üstə Marağa; Zülfün gəlməz darağa; Axtarıram yarımı; Düşüb soraq-sorağa. (Bayatı).

zülflü [zülflü] sifət

Zülfü, zülfləri olan. □ Pərişan zülflü gözəl.

zülm [zülüm] isim ərəb

1. Ədalət və insafa zidd olan hal və hərəkət, güclünün gücsüzə qarşı göstərdiyi amansız təzyiq, haqsızlıq, insafsızlıq, ədalətsizlik, cəfa; ümumiyyətlə, əziyyət, əzab, işgəncə. □ Qurda rəhm etmək, quzuya zülm etmək deməkdir. (Atalar sözü).
2. Özbaşınalıq və zorakılıq əsasında qurulan idarə üsulu; istibdad. □ Hökumətin zülmündən təngə gəlmiş xalq hökumətə qarşı yazılan bu rübainin təkrar edilməsini tələb etməyə başladı. (M.S.Ordubadi).

zülmat [zülmat]

zülmatlı [zülmatdı]

zülmət [zülmət] isim ərəb

1. Qaranlıq. □ Əzizim, atdı getdi; Əbədi yatdı getdi; Dünyam zülmət içində; Günəşim batdı getdi. (Bayatı).
2. Ədəbiyyatşünaslıq. Nağıllarda İskəndərin dirilik çeşməsi axtarmaq üçün getdiyi çox qaranlıq yer.
3. Məcazi mənada: mədəniyyətsizlik, nadanlıq, cəhalət mənasında. □ Elm bir nur, cəhl zülmətdir; Cəhl duzəxdir, elm cənnətdir. (S.Ə.Şirvani).

zülmətxana [zülmətxana] isim ərəb/fars

Klassik ədəbiyyatda qaranlıq yer mənasında işlənmişdir. □ Yatıbsan, oyan, dağlar! Al-yaşıl boyan, dağlar! Bura zülmətxanadır; Necədir o yan, dağlar! (Bayatı).

zülmətli [zülmətdi] sifət

Qaranlıq. □ Həcər bir az da gedib zülmətli bir meşəyə qovuşdu. (S.Rəhimov).

zülmkar [zülümkar] isim ərəb/fars

Zalım, zülm edən, müstəbid. □ Bəy çox xəsis və zülmkar idi. (Ə.Sadıq).

zülmkarcasına [zülümkarcasına] zərf

Zalımcasına, insafsızcasına, amansızcasına.

zülmkarlıq [zülümkarrıx] isim

Zülm etmə, zalımlıq etmə, zülmkarlara xas olan hal və sifət. □ Deyirlər, məclislərdə mənim zülmkarlığımdan danışırsan.