Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

yastıyapalaqlıq [yasdıyapalaxlıx] isim

Boyca alçaq və şişman olma; potalıq, yöndəmsizlik. □ Bu gün paltarı bədəninin yastıyapalaqlığını bir qədər itirirdi. (M.İbrahimov).

yastı-yastı [yasdı-yasdı] zərf

1. Aramla, asta-asta, sakit-sakit. □ Yastı-yastı danışmaq.

2. Yastı (çoxluq bildirir). □ Yastı-yastı təpələr yastığıdır çobanın. (Xalq mahnısı).

yaş¹ [yaş] isim

1. Doğuluş, dünyaya gəlmə günündən keçən vaxt, il; insanın, heyvanın, bitkinin böyüməsində, inkişafında dövr; ömür. □ Bir yaşda olan adamlar. Yaşın neçədir? İnəyin üç yaşı var. Ağıl yaşda deyil, başdadır. (Atalar sözü).

2. Yaşından şəklində – anadan olduğu gündən,bütün ömrü boyu, ömründə; heç vaxt. □ Heç dərsə baxmayıb sanki yaşından; Fikirlər quş olub uçdu başından. (M.Rahim).

yaş² [yaş] sifət

1. Canına su,rütubət hopmuş; rütubətli, çox nəm, az islaq, sulu. □ Yaş paltar. Yaş yer. Yaş qum. Yaş əlləri ilə tutmaq.

2. Hələ canında su qalmış, qurumamış. □ Yaş səbzə. Yaş meyvə. Yaş ağaca balta vurmazlar. (Atalar sözü). Ağac yaş ikən əyilir. (Atalar sözü).

3. İsim kimi: su, nəm, yaşlıq. □ Qurunun oduna yaş da yanar. (Atalar sözü).

4. İsim kimi: göz yaşı. □ Ürək yanmasa, gözdən yaş çıxmaz. (Atalar sözü).

5. Arxaizm. Cavan, gənc, azyaşlı. □ Dəmbədəm gər düşsə gözdən dürri-əşkim, vəchi var; Yaş uşaqlardır yetim, onlarda yox rəsmi-ədəb. (M,Füzuli).

yaşama

yaşamaq [yaşamax] feil

1. Həyatda var olmaq, diri olmaq, sağ olmaq. □ Babası hələ də yaşayır. Çox yaşayan çox bilməz, çox gəzən çox bilər. (Atalar sözü).

2. İsim kimi: həyat, dirilik. □ Ayaq üstə ölmək diz üstə yaşamaqdan yaxşıdır. (Atalar sözü).

3. Ömür sürmək, həyat keçirmək. □ Yüz yaşa, düz yaşa. (Atalar sözü).

4. Həyatdan, onun zövq və səfasından faydalanmaq. □ Əzizim, yaşamaq lazımdır! 

5. Davam etmək,mövcud olmaq, var olmaq. □ Köhnə adətlərin qalıqları hələ də yaşayır.

6. Bu və ya başqa tərzdə həyat sürmək, dolanmaq, keçinmək, güzəran etmək. □ Varlı yaşamaq. Kasıb yaşamaq. Pis yaşamaq. Tək yaşamaq. Varlı olub, qəm-qüssə ilə yaşamaqdansa, kasıb olub, şad xürrəm yaşamaq yaxşıdır. (Atalar sözü).

7. Həyatı, diriliyi, dolanışı üçün vasitə olmaq. □ Maaşla yaşamaq. Atasının hesabına yaşamaq. Təqaüdlə yaşamaq.

8. Biryerin sakiniolmaq, daim və ya müvəqqəti bir yerdə həyatsürmək. □ Şəhərdə yaşamaq. Kənddə yaşamaq. Harada yaşamağı məlumdeyil. Təzə evdə yaşamaq. Ümumi yataqxanada yaşamaq. Hansıküçədə yaşayırsınız?

9. Bir yerin sakini olmaq, daim və ya müvəqqəti bir yerdə həyat sürmək (heyvanlar, quşlar haqqında). □ Balıq suda yaşayır. Dəvəquşu Afrikada yaşayır.

10. Bir yerdə həyat keçirmək, bərabər ömür sürmək. □ Elə adamla yaşamaq çətindir. 

11. Aralarında ər-arvadlıq münasibəti olmaq. □ O, arvadı ilə daha yaşamır.

12. Aralarında qeyri-qanuni, intim əlaqə olmaq.

13. Birşeyin aludəsi olmaq, bir şeydən ilham almaq, bir şeyi öz həyatı üçün əsas hesab etmək. □ Gələcək ümidi ilə yaşamaq. Yoldaşının xatirəsi ilə yaşamaq. O,ancaq elmlə yaşayır.

14. Nida kimi: əmr şəklində – müvəffəqiyyət, uğur arzusu bildirən, yaxud mərhaba! afərin! var ol!

15. Nida kimi: əmr şəklində – var olsun! □ Yaşasın bütün dünyada sülh! Yaşasın Vətənimiz!

yaşar [yaşar] sifət

1. ...yaşında olan, ...yaşı olan (heyvan haqqında). □ ...bir ilxısı vardı ki, dünyada olan atların hər rəngindən, hər yaşarından bu ilxıda bir cüt var idi. (“Koroğlu”).

2. Çox yaşayan, çox ömür sürən; ölməz.

yaşarma

yaşarmaq [yaşarmax] feil

1. İslanmaq, nəmlənmək, yaş olmaq, yaş görünmək.

2. “Gözləri” sözü ilə – yaşla dolmaq, yaş tökmək, ağlamaq istəmək, sulanmaq. □ İşıqdan gözləri yaşarmaq.

yaşartı [yaşartı] isim

Yaş, gözyaşı, damcı. □ ...Sübhanverdizadə Rüxsarənin gözündəki yaşartını lapmpa işığı  ilə birləşən parıltısından aydın edə bilirdi. (S.Rəhimov).

yaşartma

yaşartmaq [yaşartmax] feil

1. Gözlərini yaşartmaq– qıcıqlama və ya başqa şeyin təsiri ilə gözlərinin yaşarmasına səbəb olmaq; gözlərini sulandırmaq. □ Tüstü adamın gözlərini yaşardır. Çay gözümü yaşartdı.

2. Arxaizm. Gözlərini yaşartmaq – ağlamaq. □ Yetişdilər kəndə; ucaldı şivən; Yaşartdı gözünü istəyən, sevən. (H.K.Sanılı)

yaşatma

yaşatmaq [yaşatmax] feil

Yaşamasına səbəb olmaq, yaşamasına imkan vermək, yaşamasına yardım və kömək etmək. □ Güləcək baharın çiçəklərində; Onu yaşadacaq ürəklərində. (M.Rahim).

yaşayış [yaşayış] isim

1. Həyat tərzi, yaşamaq tərzi, həyat şəraiti; dolanacaq, məişət, həyat. □ Yaşayışı pis keçmir. Yaşayışı yaxşıdır.

2. Yaşamaq üçün olan, yaşamaq üçün zəruri olan. □ Yaşayış məntəqəsi. Yaşayış evi. Yaşayış vasitələri.

yaşıd [yaşıt] sifət

1. Bir başqası ilə bir yaşda olan; həmyaş. □ Yaşıd uşaqlar.

2. Bir başqası ilə bir yaşda olan adam; həmyaş. □ Baxdı, yaşıdları oynayıb-gülür; Üzündən, gözündən sevinc süzülür. (M.Rahim).