Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

xavəran [xa:vəran] isim fars

Klassik Şərq muğamlarından birinin adı.

xay [xay] isim

1. Dənizdə, göldə, çayda tam sakitlik, sakit hava, küləksizlik. □ Hava xoş, dəniz xay, əncir-üzüm bol; Dənizdə oğlanlar, qızlar çimirlər. (R.Rza).
2. Sifət kimi: dənizdə, göldə, çayda tam sakit. □ Suyun xay səthində cənub günəşinin yandırıcı şüaları göz qamaşdırırdı. (Ə.Əbülhəsən).

xaya [xaya] isim fars

Anatomiya. Erkəklik vəzilərinin yerləşdiyi kisəcik, erkəklik vəziləri.

xayır [xayır]

xeyirxahcasına [xeyirxahcasına] zərf

Xeyirxahlıqla, xeyirxah adama yaraşan bir tərzdə. □ Xeyirxahcasına kömək.

xeyir [xeyir] isim ərəb

1. Fayda, mənfəət. □ Bir işin xeyrini görmək.
2. Qazanc, fayda. □ On manat xeyir götürmək.
3. Yaxşılıq, yaxşı iş.

xeyir-bərəkət [xeyir-bərəkət] isim ərəb

Yaşayışda bolluq, firavanlıq, rifah; adamlara xeyir, fayda verən şeylər. □ Böyüksüz evdə xeyir-bərəkət olmaz. (Atalar sözü).

xeyir-dua [xeyir-dua] isim ərəb

Səadət, xoşbəxtlik, xoşgün, uğur diləyi. □ Qayınatası da gəlinin üzünə qarşı xeyir-dualar söyləyəcəkdir. (R.Əfəndiyev).

xeyir-duaçı [xeyir-duaçı] isim

Bir yaxşılığa görə birinə uğur, xoşbəxtlik, səadət diləyən adam, minnətdar. □ Bu işdə xeyir-duaçı olmaq.

xeyirxah [xeyirxah] isim ərəb/fars

Başqasının və hamının yaxşılığını istəyən, başqalarına kömək edən, yaxşılığa çalışan; qayğıkeş. □ Xeyirxah adam.

xeyirxahlıq [xeyirxahlıx] isim

Başqalarına xeyirxah münasibət; yaxşılığa çalışma; qayğıkeşlik, qeydkeşlik, yaxşılıq, kömək. □ Xeyirxahlıq mücəssiməsi.

xeyirxəbər [xeyirxəbər] isim ərəb

1. Xoş xəbər, ürəkaçan, şad xəbər. □ Deyəsən, xeyirxəbərin var.
2. Sifət kimi: xeyirxəbər gətirən. □ Xeyirxəbər insan.

xeyirləşmə

xeyirləşmək [xeyirrəşməx'] feil

Sövdəni, alver razılığını bir-birinin əlini tutmaqla kəsmək, bitirmək, sövdələşməni həll etmək.

xeyirli [xeyirri] sifət

1. Xeyir verən, xeyri olan; gəlirli, qazanclı, əlverişli. □ Xeyirli iş.
2. Faydalı, xeyirli, əlverişli, xeyir verən. □ Xeyirli şərait.
3. Cana, səhhətə xeyri, faydası olan. □ Xeyirli dərman.
4. Bərəkətli, bol, xeyir-bərəkətli. □ Bütün ellər xeyirli; Varlı aranda qaldı; Vaz keçib dağdan-daşdan; Yer tutdu, yuva saldı. (Ə.Cavad).