Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

xanımlıq [xanımlıx] isim

1. Xanım olma, xanım kimi yaşama, hörmətdə olma. □ Xanımlıq eləmək.
2. Qadınlıq. □ Xanımlığına söz yoxdur.
3. Məcazi mənada: alicənablıq, ağayanalıq, nəciblik. □ Hərəkətlərindən xanımlıq duyulurdu.

xanımotu [xanımotu] isim

Botanika. Yarpaqlarında və kökündə atropin olan çoxillik ot bitkisi. □ Xanımotu çoxillik ot bitkisidir.

xanımsallandı¹ [xanımsallandı] isim

Botanika. Sarı, çəhrayı və tündqırmızıya çalan çiçəkləri olan bitki və onun çiçəyi.

xanımsallandı² [xanımsallandı] isim

Arxaizm. Parlaq ipək saplardan toxunmuş bahalı parça. □ Keçmişdə xanımlar toylara xanımsallandı geyinərdilər.

xanimanlı [xa:nimannı] sifət

Xanimanı, yurdu, məskəni, ev-eşiyi olan.

xanimansız [xa:nimansız] sifət

Xanimanı, yurdu, məskəni, ev-eşiyi olmayan; yurdsuz. □ Xanimansız insan.

xanlıq [xanlıx] isim

1. Hakimlik. □ Xanlıq sürmək.
2. Xana məxsus, xana mənsub. □ Xanlıq mülk.
3. Xanın idarəsi altında olan məmləkət, ölkə, ərazi. □ Quba xanlığı.

xanzadə [xanza:də] isim

Xan oğlu, xan balası, xan nəslindən olan adam. □ Xanzadələr həmişə seçilir.

xaotik [xaotik'] sifət

Qarma-qarışıq, qaydasız, nizamsız, sistemsiz.

xaotiklik [xaotik'lix'] isim

Qarma-qarışıqlıq, qaydasızlıq, nizamsızlıq, sistemsizlik.

xar¹ [xar] isim fars

Arxaizm. Tikan. □ Zəhməti bül-bül çəkər; Gülü qucar yenə xar. (Atalar sözü)

xar² [xar] sifət

Zəlil, üzüqara, rüsvay, xəcalətli, pərt. □ Rüstəmbəy başını çarpayıya söykəyib, xar və zəlil bir halda sükuta getdi, gözləri yaşardı. (Y.V.Çəmənzəminli)

xar³ [xar] sifət

Yumşaq, boş, məsaməli. □ Xar buz.

xara [xara] isim

1. Özündən naxışları olan parlaq ipək parça. □ Xaradan paltar tikmək.
2. Sifət kimi: xaradan tikilmiş. □ Xara don.

xarab [xarap] sifət ərəb

1. Pis, yaman. □ İndi əsr çox xarabdı. Hanı indi elə bir Allah bəndəsi ki adamın əlini tutsun. (C.Məmmədquluzadə).
2. Bərbad, viran. □ Dərdi-qəmi göndər könül şəhrinə; Heç sultan mülkünü xarab istəməz. (Q.Zakir).
3. Ağır, pis. □ Xəstənin vəziyyəti xarabdır.
4. Əvvəlki keyfiyyətini, vəziyyətini dəyişmək, itirmək, yaramaz hala düşmək. □ Xarab meyvə.

xaraba [xara:ba] isim ərəb

1. Dağılmış, uçulmuş, viranə qalmış şəhərin, tikilinin və s.-nin qalığı; yarı yıxıq ev və s.; xarabalıq. □ Xarabadan baş götürüb getmək.
2. Sifət kimi: dağılmış, uçulmuş, alt-üst olmuş, xaraba qalmış; viranə, yıxıq, uçuq. □ Xaraba kənd. Xaraba evlər.
3. Məcazi mənada: klassik ədəbiyyatda alt-üst olmuş, dağılmış mənalarında işlənmişdir. □ Bu dil ki ona mənzil idi, oldu xərabə; Əzm etsə əgər yar, dəxi harə qayıtsın? (Heyran xanım).
4. Öz evi, öz mülkü, öz yeri mənasında (hiddət məqamında deyilir). □ Öz xarabasında yaşamaq.
5. Xarabaya çevrilmiş yer, dağılmış, sökülmüş, viran qalmış yer; viranəlik. □ Xarabada bir insan səsi də eşidilmir.

xarabaxana [xarabaxana]

xarabalanma