Словари
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti
utopiya [utopiya] isim yun. u – yox + topos – yer
1. İdeal cəmiyyət yaratmaq haqqında qeyri-elmi fəlsəfi görüş, nəzəriyyə. □ “Utopiya” sözü ingilis yazıçısı Tomas Morun eyniadlı əsərindən sonra geniş işlənməyə başlanmışdır.
2. Həyata keçirilə bilməyən fantaziya, xam xəyal. □ Utopiyaya uymaq.
Azərbaycan dilinin izahlı lüğətiu [u] nida
1. Uğultu səsinə təqlid kimi işlənir (adətən uzadılaraq deyilir – u-u-u-u, u-u-u).
Uzaqdan u-u səsi gəldi.
2. Səbirsizlik, hövsələsizlik, narazılıq yaxud da inciklik, tənə və s. hissləri ifadə edir. □ U! Bu heç yaxşı olmadı. U! Qulağımız dəng oldu.
3. Ürkmə, diksinmə, yaxud təəccüb ifadə edir. □ U! İlana bax! U! Nə dərin quyudur! U! Nə gözəldir!
Azərbaycan dilinin izahlı lüğətiuc [uc] isim
1. Bir şeyin sivri, şiş, nazik, batıcı tərəfi, kənarı. □ İynənin ucu. Qələmin ucu. Buynuz ucuna yumruqla vurmazlar. (Atalar sözü).
2. Parçanın, paltarın və s.-nin bucaq şəklində olan hissəsi, kənarı. □ Ətəyin ucu. Xalçanın bir ucundan yapışmaq.
3. Bir şeyin qurtaracaq hissəsi, kənarı, bir başı; axır, son, intəha.
Bağın bu biri ucunda. Dünyanın o ucunda. Şəhərin o biri ucunda.
4. Uzun şeyin hər iki qurtaracaq tərəfindən biri, bir şeyin kənarını təşkil edən kiçicik hissəsi; baş. □ Burnun ucu. Barmaqların ucu.
5. Baş, təpə. □ Günəş yaxın dağlar ucundan doğar; Buludları gözəl rənglərlə boyar. (A.Şaiq).
Həmçinin bax:
uca [uca] sifət
1. Yüksək, hündür. □ Uca boy. Uca bina. Uca ağac.
2. Ucaboylu, boylu-buxunlu. □ Uca oğlan. Uca kişi.
3. Çox hündürdə, çox yüksəkdə yerləşmiş. □ Uca yer. Uca ulduzlar. Dağlıq rayonun ən uca kəndi.
4. İsim kimi: uca yer. □ Çıxım gədiklərnən, izin izləyim; Ucalardan alçaqları gözləyim. (“Koroğlu”).
5. Məcazi mənada: yüksək, ali, ülvi. □ Gözəldir bir uca əməl bəsləyib; Bu əməl uğrunda qan-tərə batmaq. (M.Müşfiq).
6. Yüksək, yuxarı, zil; ucadan, bərkdən. □ Müəzzin uca səslə azan verirdi. (Y.V.Çəmənzəminli).
Həmçinin bax:
ucadan [ucadan] zərf
1. Bərkdən, yüksəkdən, zildən. □ Ucadan danışmaq. Ucadan gülmək. Ucadan demək. Ucadan oxumaq.
2. Məcazi mənada: yüksək mövqedən, yuxarı vəzifədən. □ İndi dünyada qayda belədir ki, birisi ucadan alçağa yenə, dövlətlilikdən kasıblığa düşə, söhbəti həmişə aparıb çıxardacaq keçən günlərinə. (C.Məmmədquluzadə).
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti