Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

həlməşik [həlməşix'] sifət

Horra halında olan, qatı, qəliz. □ Həlməşik kütlə.

həm [həm] bağlayıcı fars

1. Üstəlik, dəxi, ..da (də). □ Qəzetin yazmağına görə, bu növ şəxslər Naxçıvan fəqarəsində həm olublar. (N.Vəzirov).
2. Təkrar edilərək işləndikdə həmcins cümlə üzvlərini bir-birinə bağlayır. □ Həyat həm gülmək, həm ağlamaqdır. (M.Müşfiq).
3. Eyni vəzifədə təkrar edildikdə sonuncu “həm” bağlayıcısı “həm də” şəklində işlədilir və cümlənin bitdiyini, fikrin sona yetdiyini bildirir. □ Həbib çay içir, Gözəl fındıq sındırır, söhbət həm qızışır, həm də şirinləşirdi. (Ə.Vəliyev).

Qeyd: Həm.. mürəkkəb sözlərin əvvəlinə gətirilərək şəriklik, birgəlik, qarşılıq mənasını bildirən sifət və isimlər düzəldilir. Məsələn: həmsöhbət, həmrəy, həmsərhəd, həmyerli, həmvətən və s.

həmağuş [həma:ğuş] zərf fars

Bir-birini qucaqlamış halda, qucaqlaşaraq.

həmahəng [həma:hənk] sifət fars

1. Bir-birinə uyan, uyğun (səslər, rənglər və s. haqqında). □ Həmahəng səslər.
2. Zərf kimi: bir-birinə uyan, uyğun (səslər, rənglər və s. haqqında).

həmail [həma:yil] isim ərəb

1. Qılınc, tapança və s. silah asmaq üçün çiyindən aşırılan qayış; çiyin qayışı. □ Misri qılınc həmaildi belində; Geyər hər vaxt al-qumaşı Koroğlu. (“Koroğlu”).
2. Boyundan asılan, üzəri piləklə bəzədilmiş qadın bəzəyi. □ Gəlinlər həmaili.
3. Çələng. □ Pərşan ağlı-sarılı müxtəlif çöl güllərindən həmail qayıraraq arasına qırmızı lalələrdən naxış vurub boynundan asmışdı. (M.İbrahimov).
4. İnanca görə, gözdəymədən, xəstələnməkdən və s. qorunmaq üçün boyundan asılan dua, tilsim, pitik. □ Arxeoloji qazıntılar zamanı çoxlu həmail aşkar edilir.

həman [həman]

həmavaz [həmavaz] sifət fars

1. Səsləri bir-birinə uyğun; həmahəng.
2. Zərf kimi: səsləri bir-birinə uyğun; həmahəng.

həmavazlıq [həmavazdıx] isim

Səslər arasında uyğunluq, ahəng; həmahənglik.

həmbab [həmbab] sifət fars

1. Bir-birinə uyğun, münasib, bab.
2. Məcazi mənada: sevgili, məhbubə. □ Könlümün sevdiyi gözəl həmbabı; Zülfləri bənd edib on dörd kitabı. (Şair Vəli).

həmcins [həmcins] isim fars/ərəb

1. Bir cinsdən olan, cinsi bir olan; eynicinsli. □ Həmcins heyvanlar.
2. Bir cinsə, bir qövmə mənsub olan, eyni cinsdən, eyni qövmdən olan, öz cinsindən olan (məcazi mənada adətən insan, adam nəzərdə tutulur). □ Həmcinslərim təmam getmiş; Söz mülkündən nizam getmiş. (M.Füzuli).

həmcinslik [həmcinsdix'] isim

Bir cinsdən olma.

həmçəki [həmçəki] sifət

Çəkisi bir olan, eyni ağırlıqda, çəkidə olan.

həmçinin [həmçinin] bağlayıcı fars

Habelə, ..da (..də), həm, həm də. □ Usta Zeynal həmçinin bir arif kişi idi.. (Ə.Haqverdiyev).

həmd [həmd] isim ərəb

İlahiyyat. Şükür, təşəkkür, minnətdarlıq. □ İşimiz boş danışıq, həmdü sənadır, demədim?.. (C.Cabbarlı).

həmdəm [həmdəm] isim fars

1. Yaxın yoldaş, yaxın dost, sirdaş. □ Hanı dostlar və həmdəmlər?.. (S.Vurğun).
2. Məcazi mənada: yaxın yoldaş, yaxın dost, sirdaş. □ Bax, indi təbiət bizə yoldaş; Yoldaş deyil, hətta bizə həmdəm. (M.Müşfiq).