Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

dağıntı [dağıntı] isim

Yıxılmaq, uçulmaq, dağılmaq və ya sökülmək nəticəsində əmələ gələn yığın, qalaq, töküntü; xarabalıq. □ Müharibə nəticəsində əmələ gəlmiş dağıntı.

dağıntılıq [dağıntılıx] isim

Dağıntı çox olan yer; xarabalıq.

dağıstanlı [dağısdannı] isim

Dağıstanda yaşayan yerli xalqlardan birinə mənsub olan adam.

dağıtdırma

dağıtdırmaq [dağıtdırmax] feil

dağıtma

dağıtmaq [dağıtmax] feil

1. Sökmək, uçurmaq, xaraba qoymaq, alt-üst etmək. □ Köhnə binanı dağıtmaq. Zəlzələ evlərin çoxunu dağıtdı.
2. Yaralamaq; dişi ilə parçalamaq, parça-parça etmək. □ Öküzləri dağıtmaq istəyən canavar birdən qabaqdan kəhər ata cumdu. (Ə.Vəliyev).
3. Pərən-pərən salmaq, qovmaq; dağılışmağa, dağılıb getməyə məcbur etmək. □ Qoşun yavaş-yavaş xırda yığıncaqları dağıtmağa başladı. (M.S.Ordubadi).
4. Qarət etmək, tarac etmək, soymaq, iflasa uğratmaq. □ ...Nahaq iş tutmasınlar, xalqı talayıb dağıtmasınlar. (M.F.Axundzadə).
5. Dağılmasına, bədbəxt olmasına səbəb olmaq. □ Hakim təbəqələr... nə qədər ismətli və həyalı ailələri dağıtmışlar. (M.İbrahimov).
6. Çox geymək, işlətmək, sürtmək; ümumiyyətlə, yırtmaq. □ Paltarı dağıtmaq.
7. Nizamsız halda tökmək, pərişan hala salmaq. □ Bir tərəf şanə dağıtdı zülfünü, bir yan səba; Hər tərəfdən hər biri könlüm pərişan etdilər. (S.Ə.Şirvani).
8. Yolmaq mənasında. □ Yar odur kim, yardan sonra yar üçün; Zülf dağıda, yaxa darta, yara üz. (Aşıq Qurbani).
9. Müxtəlif tərəflərə yaymaq, intişar etmək, saçmaq. □ O şad olur, o sevinir balasının hünərindən; Günəş qalxıb nur dağıdır ona vətən göylərindən. (S.Vurğun).
10. Dağılmasına səbəb olmaq. □ Suyu dağıtmaq.
11. Özündən uzaqlaşdırmaq, qovlamaq; qaçırmaq, pozmaq. □ ...Dərdi-sərimi dağıdan, viran könlümü gülüstan edən Ruqiyyə idi, Ruqiyyə! (A.Divanbəyoğlu).
12. Səpmək, tökmək. □ Adsız ölən igidlərin o pərişan məzarına; Çiçək səpir qucaq-qucaq, gül dağıdır ətək-ətək. (S.Vurğun).
13. Əbəs yerə xərcləmək, səmərəsiz sərf etmək, puç etmək. □ Tahirin əlinə İran sikkəsi düşəndə dağıtmayıb cibində saxlayırdı. (S.Rəhimov).

dağidar [da:ğidar] sifət fars

1. Arxaizm. Dağlı, ürəyi dağlı, çox kədərli, yaralı. □ Dağidar ürək.

2. Arxaizm. İsim kimi: ürəyi dağlı adam. □ Ey sariban, qətarimizi kuyi-yarə çək; Rəhm et, bu dağidarları laləzarə çək. (S.Ə.Şirvani)

dağkeçisi [dağkeçisi] isim

Zoologiya. Dağlıq yerlərdə yaşayan vəhşi keçi növü. □ Ətraf əhali hər il bu dağdan dağkeçisi vurardı. (Ə.Vəliyev).

dağkeşnişi [dağkeşnişi] isim

Botanika. Dağlıq yerlərdə bitən, keşnişə oxşayan birillik bitki (tərəvəz kimi istifadə olunur). □ Dağkeşnişinin acımtıl dadı olur.

dağkəli [dağkəli] isim

Zoologiya. Dağlıq yerlərdə yaşayan vəhşi kəl.

dağqoçu [dağqoçu] isim

Zoologiya. Dağlarda yaşayan vəhşi qoç.

dağlaləsi [dağlaləsi] isim

Botanika. Əksərən dağlarda bitən soğanaqlı çiçək bitkisi. □ Bu yerlərdə nə istəsən taparsan: ...sarmaşıqmı, dəvəçiçəyimi, məxmərgülümü, dağlaləsimi?! (Mir Cəlal).

dağlama

dağlamaq [dağlamax] feil

1. Qızdırılmış dəmirlə damğa vurmaq. □ Qoyunları dağlamaq.
2. Məcazi mənada: yandırmaq. □ ...Şaxta qızmar bir dəmir kimi onu dağlayır. (Ə.Məmmədxanlı).
3. Məcazi mənada: adətən “ürəyini”, “sinəsini”, “qəlbini” sözləri ilə – çox bərk təsir etmək, yandırmaq, yaralamaq, dərd və kədər vermək. □ Dağlar dağladı məni; Görən ağladı məni; Zəncir, buxov tab etməz; Zülfün bağladı məni. (Bayatı). Sona xanım, ürəyimi dağlama... atı min, gedək! (M.F.Axundzadə).