Fizika terminlər lüğəti

İZOTERM izo... + yun. thérmē– istilik

Hal diaqramında sabit temperaturda gedən prosesi təsvir edən xətt.

İZOTONLAR

Nüvələrində neytronların sayı eyni olan müxtəlif kimyəvi elementlərin atomları (nuklidlər).

İZOTROPLUQ izo... + yun. trópos – istiqamət

Mühitin fiziki xassələrinin istiqamətdən asılı olmaması; izotropiya.

Qazlar, mayelər, amorf bərk cisimlər və nisbətən böyük ölçülü bircins polikristallar bütün fiziki xassələrinə görə izotropdur. Kristal bərk cisimlər, adətən, anizotrop olur. Lakin simmetrikliyi yüksək olan kristalların da bir sıra fiziki xassəsi (elektrikkeçirmə, istidəngenişlənmə əmsalı və s.) istiqamətdən az asılıdır.

KABELTOV holl. kabeltow

Dənizçilikdə işlədilən sistemdənkənar uzunluq vahidi.

1K.= 0,1 mil = 185,2 m.

KALORİ lat. calor – istilik

İstiliyin sistemdənkənar vahidi. kal və ya cal ilə işarə olunur.

Adi (kiçik) k. iləs yanaşı böyük K. (1 kkal-1000 kal) də işlədilir. Adətən 1 q suyu 1°C qızdırmaq üçün sərf olunan istilik miqdarı K. götürülür.

KANDEL lat. candela – şam

Beynəlxalq vahidlər sistemində işıq şiddəti vahidi.

101325 n/m2 təzyiqdə platinin bərkimə temperaturunda (2042 K) tam şüalandırıcının 1/600000 m2 səthinin bu səthə perpendikulyar buraxdığı işıq şiddətidir. kd və ya cd ilə işarə olunur.

KAROTAJ fr. carottage, carotte – qazıma kerni, hərf. yerkökü

geol. Geoloji kəsilişi öyrənmək və faydalı qazıntıları aşkar etmək üçün quyuların geofiziki tədqiqi.

Quyularda ilk geofiziki tədqiqatları (quyularda temperaturun ölçülməsini) 1908-ci ildə Bakı neft mədənlərində D. V. Qolubyatnikov aparmışdır. Quyularda geofiziki tədqiqatlar elektrometriya, radiometriya, seysmometriya, akustika, maqnitometriya, qravimetriya, geotermiya və geokimya kəşfiyyat metodlarının tətbiqi ilə aparılır.

KATİON yun. katá – aşağıya + ión – gedən

kim. Müsbət yüklü ion.

Elektrik sahəsində mənfi elektroda – katoda tərəf gedir.

KATİONİTLƏR

kim. Öz müsbət ionlarını (kationlarını) mübadilə edə bilən ionitlər.

KAVİTASİYA lat. cavitas – boşluq

Mayedə qaz, buxar və ya onların qarışığı ilə dolan məsamələrin yaranması və yox olması.

Mayenin təzyiqi real mayelərin doymuş buxarının təzyiqindən (Rð) kiçik olan yerlərində yaranır. Maye axınında təzyiqin azalması sürətin dəyişməsinin nəticəsidirsə K. hidrodinamik, akustik dalğalarının yaranması ilə əlaqədardırsa, akustik K. adlanır.

KİLOELEKTRON-VOLT

Enerji vahidi; potensiallar fərqi 1 kilovolt olan sahələri keçərkən elektronun aldığı enerji.

Kev ilə işarə olunur. 1 K.=10³ ev.

KİLOHERS

Tezlik vahidi.

1000 hersə bərabərdir.

KİLOPARSEK kilo... + parsek

astr. Astronomiyada böyük məsafələri ölçmək üçün vahid.

kps ilə işarə edilir. 1 kps=1000 ps.

KİLOPASKAL

Təzyiq vahidi. 1000 paskala bərabərdir.

KİLOQRAM

Kütlə vahidi; Beynəlxalq vahidlər sisteminin əsas vahidlərindən biri.

K. Ölçü və Çəki üzrə Beynəlxalq Büroda saxlanılan beynəlxalq prototipin kütləsinə bərabərdir: kq və kg ilə işarə olunur. K. müxtəlif dövrlərdə müxtəlif cür təyin edilirdi.