Fizika terminlər lüğəti

NİT lat. niteo – parıldayıram

Parlaqlıq vahidi.

Az işlədilir. Hər m2-i ona perpendikulyar istiqamətdə 1 kandel işıq qüvvəsi verən bərabər işıqlanan səthin parlaqlığıdır.

NUKLİDLƏR

Nüvələrinin tərkibi müxtəlif olan atomlar.

N.-in nüvələri bir-birindən nuklonların sayı ilə, nuklonların sayı eyni olduqda isə protonların və neytronların sayı ilə fərqlənir.

NUKLON lat. nucleus – nüvə

Atom nüvəsini təşkil edən zərrəciklərin (proton və neytronun) ümumi adı.

NUTASİYA lat. nutatio – rəqs

Bərk cismin presessiya ilə eyni zamanda baş verən hərəkəti.

Bu zaman onun məxsusi fırlanma oxu ilə ətrafında presessiya baş verən ox arasındakı bucaq dəyişir. Bu, N. bucağı adlanır.

NYUTON 

Beynəlxalq vahidlər sistemində qüvvə vahidi.

N ilə işarə olunur. N., kütləsi 1 kq olan cismə qüvvə istiqamətində 1 m/san2 təcil verən qüvvədir.

ODADAVAMLILIQ 

Material və məmulatın yüksək temperatur təsirinə ərimədən davam gətirmək qabiliyyəti. 

Materialın O.-ı ondan düzəldilmiş kəsik nümunə piramidasının (hündürlüyü 30 mm, oturacaqlarının tərəfləri 8 mm və 2 mm olan) istilik təsirindən yumşalaraq əyilməsi nəticəsində üst hissəsinin alt səthə toxunduğu andakı (°C ilə) temperaturla (O. həddi adlanır) təyin olunur.

OM

Beynəlxalq vahidlər sistemində elektrik müqaviməti vahidi.

om və ya Ω ilə işarə olunur. G. S. Omun şərəfinə adlandırılmışdır.

OPALESSENSİYA

Optik qeyri-bircins mühitdə yayılarkən işığın xarakteristikalarının (intensivlik, tezlik və s.) dəyişməsi; böhran opalessensiyası.

Optik qeyri-bircinsliyin yaranma səbəbindən asılı olaraq bulanıq mühitdən (tüstü, duman, suspensiya və s.) səpilmə və molekulyar səpilmə müşahidə olunur. İlk dəfə ingilis fiziki C. Tindal öyrənmişdir (1869).

OPTOELEKTRONİKA

Elektronikanın informasiyanın işlənməsi, saxlanması və verilməsi sistemlərində işıq siqnallarının elektrik siqnallarına və əksinə çevrilməsi üsullarının tətbiqini əhatə edən sahəsi.

O. radioelektronika və hesablama texnikasının inkişaf mərhələsi kimi meydana çıxmışdır.

OSSİLYATOR lat. oscillo – yellənirəm

Rəqsi hərəkətdə olan fiziki sistem; ümumi halda, xarakteristikaları periodik dəyişən ixtiyari sistem.

Klassik O. – dayanıqlı tarazlıq vəziyyəti ətrafında rəqsi hərəkətdə olan mexaniki sistemə deyilir.

ÖZÜNƏİNDUKSİYA

Konturda cərəyan şiddəti zamana görə dəyişərkən, konturun özündə induksiya elektrik hərəkət qüvvəsinin yaranması hadisəsi.

Elektrik hərəkət qüvvəsinin konturda yaratdığı əlavə cərəyana ekstracərəyan deyilir. Elektrik dövrəsi qapandıqda və açıldıqda əmələ gələn ekstracərəyan Ö. hadisəsinə misal ola bilər.

PALEOMAQNETİZM paleo... + maqnit

geol. Ferromaqnit mineralların, süxurların öz əmələgəlmə dövründə Yerin maqnit sahəsinin təsiri altında maqnitlənməsi və maqnitlənməni (qalıq maqnitlənmə) sonrakı epoxalarda saxlaması xassəsi.

P. geomaqnit sahəsinin təkamülünü öyrənməyə imkan verir.

PARAXOR para... + yun. choros – fəza, boşluq

kim. Saf maddənin (əsasən, assosiasiya etməmiş üzvi mayelərin) bəzi fiziki xassələrini əks etdirən empirik kəmiyyət.

PARAMAQNETİZM para... + maqnetizm

Maddənin maqnit xassələrindən biri.

Maddənin maqnit xassəsi xarici maqnit sahəsində özünü aparma xarakterinə görə təyin edilir. Xarici maqnit sahəsinə gətirilmiş maddə sahənin güclü hissəsinə cəzb olunarsa paramaqnit maddə, xassə isə P. adlanır. P.-i elmə M. Faradey daxil etmişdir (1845).

PASKAL

Beynəlxalq vahidlər sistemində təzyiq və mexaniki gərginlik vahidi.

Pa ilə işarə olunur. P., 1 n qüvvənin 1 m2 səthə göstərdiyi təzyiqdir.