Fizika terminlər lüğəti

METALLOQRAFİYA metallar + ...qrafiya

Metal və ərintilərin strukturu haqqında elm; metalşünaslığın tərkib hissəsi.

M. metalın makrostruktur və mikrostrukturunu tədqiq etməklə strukturun yaranma qanunauyğunluğunu, həmçinin metalın mexaniki, elektrik, maqnit, istilik və s. xassələrinin onun strukturundan asılı olaraq dəyişməsini öyrənir.

METAMƏRKƏZ meta... + mərkəz

Cismin sualtı hissəsinin ağırlıq mərkəzi trayektoriyasının əyrilik mərkəzi; onun dayanıqlı müvazinətdə (ləpəyə ən davamlı) olduğu nöqtə.

METROLOGİYA metr + ...logiya

Ölçmə, ölçmədə vəhdət və lazımi dəqiqlik yaratmaq haqqında elm.

Əsas məsələləri: 1) ölçmənin ümumi nəzəriyyəsi; 2) fiziki kəmiyyətlərin vahidlərinin və vahidlər sisteminin yaradılması; 3) ölçmə üsulları və vasitələri; 4) ölçmənin dəqiqliyinin təyini üsulları (ölçmə xətası nəzəriyyəsi); 5) ölçmə və ölçmə vasitələri arasında vəhdət yaratmaq üsulları (qanunvericilik M.-sı); 6) vahidlərin qiymətini etalonlardan nümunələrə və nümunələrdən işçi ölçü vasitələrinə vermək.

MEV

Enerji vahidi; potensiallar fərqi bir mln. volt olan elektrik sahəsini keçərkən elektronun aldığı enerji.

Mev ilə işarə olunur. 1 Mev=10⁶ ev.

MEZOATOM

Atomun elektron örtüyündə bir elektronu mənfi yüklü µ, ᴫ və ya K-mezonla əvəz olunmuş atom.

Elektronu Σ – hiperonla, – hiperonla və antiprotonla əvəz edilmiş atomların da varlığı isbat olunmuşdur. M. müxtəlif maddələrdə mezonların tormozlanması nəticəsində yaranır.

MEZOFAZA

Maddənin mayelərə xas olan axıcılığa və bərk kristala xas olan anizotropluğa malik halı; mezomorf hal.

MEZONLAR yun. mésos – aralıq

Sükunət kütləsi, elektronla proton kütlələri arasında olan müsbət və mənfi elementar elektrik yüklü və ya yüksüz zərrəciklər.

MİKROBƏRKLİK

İndentor adlandırılan müəyyən formalı bərk cismin (çox vaxt piramidaşəkilli almazın) adətən yastı nümunə səthinə plastik surətdə basılmasına göstərilən müqavimət.

M. ədədi bərklik ədədinin Vikkers metodu ilə təyinində olduğu kimi hesablanır.

MİKROFİLMLƏMƏ

Çap olunmuş material, çertyoj, əlyazma və s.-nin miniatür fotosurətinin foto və ya kino plyonkası üzərində alınması; mikrofotosurətalma.

M. informasiyanın tutduğu həcmi xeyli azaltmağa, onu uzun müddət saxlamağa və lazım gəldikdə ondan dərhal istifadəyə imkan verir.

MİKROFOTOQRAFİYA mikro... + foto + ...qrafiya

Mikroskop vasitəsilə xırda obyektləri 20 dəfə və daha artıq böyütməklə fotoşəkillərin çəkilməsi.

Bunun üçün mikroskopa, onun okulyarı tərəfdən mikrofotoşəkilçəkən əlavə hissə, güzgülü fotoaparat və s. taxılır.

MİKROSTRUKTUR mikro... + lat. structura – quruluş

Metal və ərintilərin optik və ya elektron mikroskopu ilə görünən quruluşu; metalların mikrostrukturu.

Metal və ərintilər adətən adi gözlə görünməyən çoxlu miqdarda qeyri-düzgün formalı kristallardan (dənələrdən) ibarət olur.

MODULYASİYA¹ lat. modulatio – müntəzəmlik, səlislik

Hər hansı müntəzəm prosesi xarakterizə edən kəmiyyətlərin zamandan asılı olaraq verilmiş qanun üzrə dəyişilməsi. 

M. xarici təsirlərdən yaradılır.

MODULYASİYA² lat. modulation – müntəzəmlik, səlislik

mus. Bir tonallıqdan digərinə, eləcə də məqamına görə fərqlənən eyniadlı tonallığa (məsələn, do majordan do minora) keçid.

M. melodiya və harmoniyanı yeni çalarlarla zənginləşdirir, akkordların funksional əlaqəsini genişləndirir, musiqinin gərgin, dinamik inkişafına səbəb olur.

MONOKL fr. monocle, yun. mónos – bir + lat. oculus – göz

1. Göz çuxuruna qoyulan dairəvi (qabarıq çökük) optik şüşə.

Eynək əvəzinə də işlədilir.

2. Menisk tipli müsbət tək linzadan ibarət sadə fotoobyektiv.

Landşaft linzaları da M. adlandırılır.

MONOKRİSTAL

Fəsiləsiz kristal qəfəsilə xarakterizə oluna bilən bircinsli kristallik cisim.

M. həndəsi çoxüzlü şəklində (yəni yaxşı əmələ gəlmiş kristal kimi) və ya qeyri-müəyyən formalı zərrə (dənə) kimi mövcud olur. M.-ın xarici forması onun atom quruluşu və kristallaşma şəraitindən asılıdır.

MULTİPLET lat. multiplex – çoxqat

Tam spinin verilmiş 5 qiyməti ilə xarakterizə olunan atom və ya molekulların kvant hallarının sayı (cırlaşma dərəcəsi).

ϗ=2S+1 (S – spin kvant ədədidir). ϗ=2 (S=1/2, bir xarici elektronu olan atomlar) olan hal dublet (belə atomların spektr xətti iki xəttə – dubletə ayrılır). ϗ=0 olan hal sinqlet, ϗ=3 olan hal isə triplet adlanır.