Fizika terminlər lüğəti

EXOLOKASİYA exo + lokasiya

Əşyalardan əks olunan səs dalğalarının və ya radiodalğaların qeydə alınması,  onların yerinin, forma və ölçülərinin təyin edilməsi.

Akustik E., radioexolokasiya və hidroexolokasiya formaları mövcuddur.  Bəzi həşərat və quşlarda, yarasa, delfin, suiti,  balina və s.-də  canlı E. var. E.  heyvanların səmti bilməsi,  maneələrdən qorunması, həmçinin qida axtarması üçün vacibdir. E.  prinsipi ilə işləyən texniki qurğular HDD-də, sualtı qayıqların yerini öyrənməkdə, minalanmış sahələri tapmaqda,  dəniz və ya okean dibi relyeflərinin tədqiqində geniş tətbiq olunur.  Lakin,  texniki E.  qurğuları həssaslığına görə canlıların  E.-sında geri qalır.

EKSİTON lat. excito – həyəcanlandırıram

Yarımkeçiricilərdə  və dielektriklərdə elektron-deşik cütlərinin əmələ gəlməsi ilə əlaqədar yüksüz elementar həyəcanlanma – kvazizərrəcik.

ELEKTRETLƏR

Elektriklənmə halını uzun müddət saxlayıb, ətraf mühitdə elektrik sahəsi yaradan dielektiklər.

Sabit maqnitlərin elektrik analoqlarıdır.

ELEKTROFOREZ elektro... + yun. phóresis – daşıma, köçürmə

1. Maye mühitdə asılı vəziyyətdə olan dispers hissəciklərin (bərk cisim qırıntıları, qaz qabarcıqları, başqa maye damcıları və kolloid hissəciklərinin) xarici elektrik sahəsinin təsiri ilə yaranan istiqamətlənmiş hərəkəti; kataforez. 2. tib. Dərman maddələrinin ionlarını dəri və selikli qişaları zədələmədən sabit cərəyan vasitəsilə orqanizmə daxil etmək; ionoqalvanizasiya, ionoterapiya, ionoforez.

ELEKTROFOTOQRAFİYA

Dielektrikin və ya yüksəkmüqavimətli yarımkeçiricinin fotokeçirici təbəqəsində əmələ gələn gizli elektrik təsvirinin aşkarlanmasına əsaslanan fotoqrafik proses.

ELEKTROOSMOS elektro... + osmos

Xarici elektrik sahəsinin təsiri ilə mayenin kapillyardan və ya məsaməli diafraqmadan keçməsi.

Elektrokinetik hadisənin bir növüdür.

EMAN lat. emano – axıram, yayılıram

Radioaktiv maddələrin konsentrasiyasının sistemdənkənar vahidi.

1E.=10 küri/l.  Çox az işlədilir.

ENTALPİYA yun. enthálpo – qızdırıram

Sistemin halını təyin edən termodinamik potensial:  H=U + pV. 

Burada U – sistemin daxili enerjisi, p – təzyiqi, V – həcmidir. Sabit təzyiqdə gedən proseslərdə E.-sının dəyişməsi xaricdən ona verilən istiliyin miqdarına bərabərdir. Buna görə də E. həm də istilik funksiyası adlanır.

ENTROPİYA¹ yun. en – da, də + trope – çevrilmə

Termodinamik sistemin hal funksiyası.

Elmə R. Klauzius daxil etmişdir (1865).  Termodinamikanın birinci qanununa görə enerji itmir,  bir növdən başqa növə çevrilir. Enerjinin iki müxtəlif növü olan iş istiliyə,  istilik isə işə tamamilə çevrilə bilər.  Bu zaman ümumi enerji sabit qaldığından termodinamikanın birinci qanunu belə proseslərin getməsinə heç bir məhdudiyyət qoymur. İkinci qanun tarazlıqdan çıxmış sistemin hansı yollarla tarazlığa qayıtmasını göstərir. Tarazlıqda olmayan sistem tarazlığa gəlincə arası kəsilmədən E.-sı az olan haldan E.-sı çox olan hala keçir və nəhayət, tarazlıqda E. ən böyük qiymət alır.

ENTROPİYA² yun. en – da, də + trope – çevrilmə

riyaz., inf. Müəyyən  mənbədən alınan məlumatların  qeyri-müəyyənlik ölçüsü. 

Elmə amerikan riyaziyyatçısı K.E. Şennon daxil etmişdir  (1916).

ERQ¹ ər.

coğr. Şimali Afrika səhralarında qum massivlərinin ərəbcə adı.

Şimali Afrikada ən böyük qumlu səhra massivləri Şərqi və Qərbi E.-lərdir.

ERQ² yun. érgon – iş

SQS vahidlər sistemində iş və enerji vahidi.

ERSTED

SQS vahidlər sistemində maqnit sahəsinin intensivlik vahidi.

e  və ya  Oe ilə işarə olunur. 10 a cərəyan keçən düzxətli sonsuz uzun naqildən 2 sm məsafədə olan nöqtədə maqnit sahəsinin intensivliyidir.

ETVEŞ

Qravitasiya sahəsi qradiyentinin sistemdənkənar vahidi.