Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

QEYBULLA

QEYRƏT

ərəb. qeyrat sözündəndir. Müasir Azərbaycan dilində ümumişlək sözlərdən olan qeyrət vətən, xalq, ailə namusu, ən əziz və müqəddəs sayılan bir şeyin təəssübünü çəkmə, şərəfini, heysiyyətini qoruma, ciddi səy, çalışma, səbir, dözüm, mətanət və çətinlik, bəla qarşısında əzmlə dayanma anlamlarını ifadə edir.

Qeyrət kişi adı bu gün unudulmaqda olan adlardandır.

QEYS

ərəb. qeys (əslində ğeys) sözü dilimizdə yağış, yağmur, həmçinin ölçü, miqdar, meyar mənasındadır.

Qeys Şərqdə geniş yayılmış “Leyli və Məcnun” əfsanəsinin baş qəhrəmanlarından olan Məcnunun əsl adındandır.

QEYSƏR

latın. sezar sözünün ərəbcələşdirilmiş biçimi olub, hökmdar, padşah, hakim, şah mənasındadır.

Tədqiqatlarda rus dilindəki “çar” (padşah) və alman dilindəki “kayzer” sözünün də sezar sözündən olduğu barədə məlumatlar vardır. Məşhur Roma dövlət və siyasi xadimi, sərkərdə, yazıçı Yuli Sezar (m.ə. 100-44-cü illər) qüdrətli Roma dövlətini yaratdığı və bir çox müharibələrdə çaldığı qələbələrə görə, ölümündən sonra bir çox Qərb ölkələrində hökmdarlara sezar deyilirdi. Qədim Roma və Bizans padşahlarına verilən addır. Bu gün məişətimizdə qədim şəxs adlarından olan Qeysər kişi adının daşıyıcıları, əsasən, yaşlı nəslin nümayəndələridir.

QƏDƏM

ərəb. qadam sözü dilimizdə addım, addım atmaq, ayaq, ayaq atmaq, qısa məsafə anlamlarını ifadə edir.

Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan Qədəm həm də mürəkkəb kişi və qadın adlarının tərkibində iştirak edir.

QƏDƏMXAN

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Qadam adı və azərb. arxaikləşmiş xan titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Qədəmxan (bax: ad – QƏDƏM; XAN) kişi adı Qədəm xanın uğuru, xanın qədəmi mənasındadır.

QƏDƏMŞAH

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Qadam adı və fars. mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş çah titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Qədəmşah (bax: ad – QƏDƏM; ŞAH) kişi adı Qədəm şah anlamındadır.

QƏDİM

ərəb. qadim sözü dilimizdə çox köhnə zamanlar, çox uzaq keçmişə məxsus və ya aid olan, çöx köhnə, lap çoxdan dəbdən düşmüş anlamlarını ifadə edir.

Qədim Azərbaycan antroponimikasında İslam dini ilə əlaqədar kişi adları sırasındadır. Əl-Qədim Allahın məlum 99 adından biri olub, ulu, çox uzaq keçmişlərdən olan mənalarındadır. Azərbaycan antroponimikasında köhnəlmiş şəxs adları sırasında olan Qədim adı yalnız soyadlarda yaşayan kişi adlarındandır.

QƏDİMAĞA

ərəb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Qadim adı və azərb. arxaikləşmiş ağa titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Qədimağa (bax: ad – QƏDİM; AĞA) çox şeyə əzəlindən sahib olan müqəddəs rəhbər (Tanrı) mənasındadır.

QƏDİMBALA

ərəb. Qadim və azərb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən Bala adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Qədimbala (bax: ad – QƏDİM; BALA) kişi adı Qədim bala anlamındadır.

QƏDİMBƏY

ərəb. Qadim adı və azərb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş bay titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Qədimbəy (bax: ad – QƏDİM; BƏY) kişi adı Qədim bəy anlamındadır.

QƏDİMƏLİ

ərəb. Qadim və mürəkkəb adların tərkibində işlənən Əli adlarının birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır. Qədiməli (bax: ad – QƏDİM; ƏLİ) kişi adı çox uzaq keçmişdə yaşamış Əli mənasındadır.

Adın təhrif olunmuş formaları Qədimalı, Qədmalı da sonradan müstəqil kişi adları kimi rəsmiləşmişdir.

QƏDİMALI

QƏDMALI

QƏDİMXAN

ərəb. Qadim adı və azərb. mürəkkəb adların tərkibində işlənən arxaikləşmiş xan titulunun birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

Qədimxan (bax: ad – QƏDİM; XAN) kişi adı Qədim xan anlamındadır.