Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti

İMANYAR  ərəb.

İman adı və fars. yar sözünün birləşməsindən əmələ gəlmiş şəxs adıdır.

İMARƏT ərəb.

imarat sözündəndir.

Azərbaycan antroponimikasında müştərək şəxs adları sırasında olan İmarət böyük, iri mülk, tikili mənasını ifadə edir.

İMAŞ

İmam... və İman...la başlayan kişi adlarının əzizləmə və oxşama məzmunlu kiçildilmiş formasıdır.

Sonradan İmaş da müstəqil kişi adı kimi formalaşmışdır.

İMDAD ərəb.

imdad sözündəndir.

İmdad kişi adı dilimizdə kömək, yardım, kömək etmək, dada yetişmək, dadına çatmaq mənasındadır.

İMİR türk mənş.

imir şah arı, bununla əlaqədar zəngin, varlı anlamındadır.

İMKAN ərəb.

imkan sözündəndir.

İmkan kişi adı hər hansı şərait daxilində bir işin həyata keçirilə bilməsi, mümkünlük, mümkün olma, bir şeyin həyata keçməsinə kömək edən əlverişli şərait mənasındadır.

İMRAN ərəb.

imran (əslində ümran) sözü dilimizdə məskunlaşmaq, yaşam, abadlıq, tərəqqi, rifah, mədəniyyət, həmçinin çiçəklənmə mənalarını ifadə edir.

Mənbələrdə “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanlarındakı Amran adı ilə, qədim uyğur dilində olan “əmrak” (dostluq), monqol dilində “amarak” (dost), altay dilində “amur” (sakitlik) sözləri ilə eyni kökdən olması ilə bağlı ehtimallara da rast gəlinir.Əslində İmran kişi adı müqəddəs kitab ”Quran”dan məlum adlardandır. “Quran”da ayələrdən biri “İmran ailəsi (nəsli)” adlanır. Həm də nəql olunan hekayətdən İmranın Məryəmin atası olduğu da aydınlaşır. İmran kişi adı bu gün Cənubi Qafqazın hər üç respublikasında yaşayan xalqların məişətində mövcud kişi adları sırasındadır. İmran (Amran, Amiran, Amrani) şəxs adı məişətimizdə geniş yayılmış kişi adlarındandır. Adın məşhur daşıyıcılarından biri də yazıçı, XX əsrin görkəmli dramaturq və kinossenaristi, Dövlət mükafatı laureatı, Xalq Yazıçısı İmran Qasımovdur (1918-1981). Ədibin yaradıcılığında əsas yerlərdən birini tutan əfsanəvi qəhrəman Mehdi Hüseynzadənin qəhrəmanlığından bəhs edən “Uzaq sahillərdə” filmi əlli ildən artıqdır ki, xalq tərəfindən sevilir.

İMRƏ türk.

emre dostluq, aşiq olma, vurğun, mübtəla, bir də böyük qardaş mənalarını ifadə edir.

Adı əbədiləşdirən türk dünyasının dahi sənətkarlarından olan Yunus İmrə/Əmrə (1238-1320) sufizm fəlsəfəsini sadə xalq dilində qoşmalarda, eləcə də əruz vəznində yaratdığı qəzəl və məsnəvilərdə ifadə etmiş, şeirimizi yüksək bədii səviyyəyə qaldırmış, özündən sonra yaranan Türkiyə, Azərbaycan və türkmən ədəbiyyatının sonrakı mərhələsinə də güclü təsir göstərmişdir. Anadoluda müxtəlif xalq ozanlarının, aşıqların, həmçinin dərvişin adında iştirak edən Əmrə/Emre sözünün (məsələn, Yunus Əmrə, Tapdıq Əmrə və b.) türkcədə “aşiq” mənasını verdiyi elmi baxımdan dəqiqləşmiş vəziyyətdədir. Bu sözün İmrə anlayışı ilə əlaqəli olduğu qəbul edilməkdədir. Türk-monqol dillərində dərman, işarə bildirən (Am/Əm/Em/İm) kökündən törəyən Amramaq/Əmrəmeq/İmrəmek feilləri “aşiq olmaq” mənasındadır və əmrə sözü də aşiq mənası daşıyır. Amrağ/Amra/Əmrə kimi dəyişikliyə uğramışdır. Anadoluda bu gün də işlənən “imremek” və “imrenmek” feilləri bir şeyi çox sevmək, qibtə etmək, həddindən artıq istəklənmək mənaları daşıyır.

İMRUZ fars.

imruz (əslində emruz) sözü Azərbaycan dilinə tərcümədə bu gün mənasındadır.

Məişətimizdə bu gün İmruz kişi adına nisbətən addan ənənəvi yolla yaranmış İmruzə qadın adı daha geniş yayılmışdır.

İNAD ərəb.

inad sözü dilimizdə dediyinin üstündə dayanan, dediyini yeritməyə çalışan, güzəştə getməyən, tərs, höcət mənasındadır.

Lakin bir də möhkəmlik xüsusiyyətləri ifadə edən əzm, dəyanət, səbat, mətanət, əzmindən dönməzlik mənaları da vardır. İnad kişi adı da əzm, dəyanət, dönməzlik anlamındadır.

İNAL türk.

inal hakim, hökmdar, xan, xanzadə, şahzadə, ana tərəfdən xan nəslinə aid olma, həmçinin dost, yoldaş anlamlarını ifadə edir.

Türkiyə türklərində geniş yayılmış kişi adlarındandır. Bu gün məişətimizdə ərəb-fars mənşəli şəxs adlarının nəfinə artan türk adlarındandır. Hələ məişətimizdə nadir hallarda təsadüf edilsə də, gələcəkdə İnal adlı gənclərin sayının artacağı şübhə doğurmur.

İNAR ərəb.

inar sözü dilimizdə işıq, nurlu, aydın mənasındadır.

Bu gün məişətimizdə İnar kişi adına nisbətən addan ənənəvi yolla yaranmış İnarə qadın adı məişətimizdə kifayət qədər geniş yayılmışdır.

İNAYƏT ərəb.

inayat sözü dilimizdə kömək, qayğı, diqqət, mərhəmət, rəhm, iltifat, şəfqət, yaxşılıq mənasındadır.

İNQİLAB ərəb.

inqilab sözü dilimizdə dəyişiklik, dəyişkənlik, hər hansı bir sahədə – elm, texnika, incəsənət və s. sahələrdə əsaslı, köklü dəyişiklik, yenilik mənasındadır.

İNSAF ərəb.

insaf sözündən olub, dilimizdə vicdan, ləyaqət hissi, öz hərəkətləri üçün mənəvi məsuliyyət hissi, vicdana müvafiq hərəkət, rəhm, mürüvvət, şəfqət, ədalət mənasındadır.