Azərbaycan dastanlarının leksikası

nisbət ərəb

Oxşarlıq, uyğunluq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Ay ağalar, qovğa günü gələndə,

Qoç igid dəryada sala nisbətdir.

Arpa verib candan artıq saxlaya,

Ərəb at meydanda yelə nisbətdir. 

             (Əndəlib Qaracadaği. “Şeirlər məcmuəsi”)

nisf ərəb

Yarı, yarım. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Elə ki Aşıq yedi, doydu, sazı döşünə basıb dövran başladı. Gecənin bir nisfinə qədər çalıb oxudu. Amma Koroğludan bir kəlimə də kəsmədi. (“Məhbub xanımın Çənlibelə gəlməyi”)

nizə fars

Qədim silah, mizraq, cida. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Alaq əlimizə nizə,

Mərdlər əhsən desin bizə,

Duraq meydanda üz-üzə,

Savaşaq indi sənnən mən!

    (“Eyvazın Çənlibelə gətirilməyi”)

*

Koroğlu hökm edən kimi dəlilər hamısı yaraqlandı. Koroğlu özü də nizəyə söykənib qoşunun qabağında dayandı. (Paris nüsxəsi, 2-ci məclis)

nobatçı

ərəb. növbə sözündən

Növbətçi, qarovulçu. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Nobatçı istədi qoymaya, Koroğlu onu başa saldı ki, at acdır, arpasız qala bilməz. (“Koroğlunun Toqat səfəri”) (Hümmət Əlizadə)

nökər-nayib

Nökər monqol mənşəli söz hesab olunur; naib ərəb sözü olub, “canişin” mənası ilə yanaşı, “köməkçi, əlaltı” mənasını verir. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Başında yaraqlı-yasaqlı adamların, nökər-nayıbın da var. (“Koroğlunun Bayazid səfəri”)

*

Ondan sonra ya gərək gedib ona nökərdən-nayıbdan olaq, ya da ki, qaçıb dağlarda, daşlarda qaçaqlıq eləyək. (“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

nökər-naib

növcavan fars

Yeniyetmə, gənc. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Əyri qılınc mənim püşdü pənahım,

Axtarıram səni bu gün, əfəndim!

Çəkib qopardaram bədəndən boynun,

Qoymam qala növcavanın, əfəndim!

                                                       (“El aşıqları”)

növrəstə fars

Həddi-büluğa yetmiş, cavan, gənc. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Nalbəndin bir yeniyetmə növrəstə cavan oğlu var idi. (“Koroğlunun İstanbul səfəri”) (İ.A., B.A.)

nuzla 

ərəb. nəzlə

1. Zökəm, tumov

2. Dialekt. baş sətəlcəmi; dişlərin hamısının birdən ağrıması. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Dialektlərdə muzilə, muzula şəklində də işlənir.

Mənə qarı niyə deyirsən? Dişlərimə baxırsan? Hamısı nuzladan tökülüb.

(“Həmzənin Qıratı aparmağı”)

nücum

ərəb. nəcm sözünün cəmi

1. Ulduzlar.

2. Elmi-nücum, astrologiya. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Rövşən Mirzəni atın tərkinə alıb o adaya apardı. Mirzənin nücum kitabı var idi. Onu qoltuğundan çıxartdı, Rövşənə verib dedi:

– Oğul, bu kitaba tamaşa et. (Paris nüsxəsi, 1-ci məclis)