Azərbaycan dastanlarının leksikası

kəpənək

Yapıncı. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Yaxınlaşanda Koroğlu baxdı ki, bu – çiynində kəpənəyi, əlində dəyənəyi cavan bir oğlandı. (“Düratın itməyi”)

*

Koroğlu dərhal kərcami kəpənəyini çiyninə atıb Yaqubun dükanına gəldi. (Paris nüsxəsi, 4-cü məclis)

kərəm ərəb

Mərhəmət, lütf. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

kərəmsiz

Mərhəmətsiz, rəhmsiz, insafsız. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Ay Koroğlu, o necə deyərlər, qul xətasız olmaz, ağa kərəmsiz. (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

*

Koroğlu, bir qələtdi eləmişəm. Qul xətasız olmaz, ağa kərəmsiz. (“Koroğlu ilə Bolu bəy”)

kərən

Yonulmamış yoğun ağac, dirək, iri kötük. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

– Oğul, bir iynə boyda deşikdən bir kərən boyda soyuq gələr. Çıx, oranı ört. (“Alı kişi”) (İ.A., B.A.)

kərənay

kərgədan fars

Başının qabaq tərəfində buynuzu olan iri heyvan. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Xorasan poladın yaxşısından seç,

Yaxşısı olmasa, yamanından keç,

Hər nəyə vuranda dayanmaya heç,

Ya fil, ya kərgədan, ya şahmar ola.

                              (“Koroğlunun Dərbənd səfəri”)

                        *

Ər məhəbbətində ola mötəbər,

Kərgədan bədənli, ağmaya dilbər,

Mərd meydanda bir igidə bərabər.

Doğduğu hünərli bir oğlan ola.

                             (“Koroğlunun Dərbənd səfəri”)

kərim ərəb

Kərəm (mərhəmət, lütf) və səxavət sahibi. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Dəmirçioğlu hey çağırdı kərimi,

Dost yoluna qoymuş idim sərimi,

                         (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)

kərki

Aşağı çevrilmiş enli tiyəsi olan olan uzunsaplı, yonucu (kəsici) alət. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bas bayıra, yoxsa əlimdəki bu kərki ilə başını yararam. (Paris nüsxəsi, 4-cü məclis)

kərtənkələ

1. Sürünən heyvan. 

2. Məcazi mənada: aciz adam.

3. Məcazi mənada: hiyləbaz. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Paşa, Koroğluya kələ-kələlər nə eliyə bilib ki, sənin kimi kərtənkələlər nə eləsin? (“Məhbub xanımın Çənlibelə gəlməyi”)

kərvə

1. Gədik.

kilim fars

Xovsuz palaz növü. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Uşaqlıqda bir dəfə məni anam ayaqyalın kilim üzərində gəzdirib. Odu ki, gözüm bir az işıqdan düşüb. (“Koroğlunun Bayazid səfəri”)

kilisə

əsli: yunan

Kilsə. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Koroğlu der, biz də düşdük selaca,

İçimizdə törüyübdü elaca,

Əlim yetməz Qıratınan qılıca,

Mən bu kilisədə qaldım, neynəlim.

                                        (Paris nüsxəsi, 8-ci məclis)

kinligir

Kinli, kin saxlayan, ədavət bəsləyən. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Qul deyərlər qulun boynun burarlar.

Qullar qabağında gedən tirəm mən.

Hesabiyə dağ da olsam, əyilləm,

Bədhesaba yaman kinligirəm mən.

                                          (“Koroğlunun Ərzurum səfəri”)