Azərbaycan dastanlarının leksikası

fərş ərəb

Döşənəcək (xalça, palaz, cecim və s.).

– Xoca, evə əlvan fərş döşərsən. Altına da ağzı yuxarı zəhərli almas qılınclar qoyarsan. Abbas gəlib keçəndə parçalanıb ölər. (“Abbas və Gülgəz”)

                                                                          *

Al cavabın deyim, Süsənbər xanım,

Ərş üzünün on iki bürcü-barı var.

Behişti-əlanın ləli-zəbərcət fərşi,

Çox hesabsız huri-qılmanları var.

                                       (“Heydər bəy”)

fərzənd fars

Oğul, övlad.

... Bu cəhətini də ərz eləyim ki, bu şahın heç bir fərzəndi yox imiş. (“Sam şahzadə”)

                                                                         *

Bağdad şəhərində Firuz adında bir tacir vardı. Bunun malı, pulu həddən aşmışdı, amma heç bir fərzəndi yox idi. Özü də çox qocalmışdı. (“Leyli və Məcnun”)

fəsih ərəb

Fəsahətli, gözəl, aydın, təmiz, düzgün, səlis (tələffüz, nitq haqqında).

Sən bülbülsən quba-qazlar içində,

Fəsih dilsən xoş avazlar içində.

                (“Sayat bəy-Səyalı xanım”)

fidan

Yenicə yetişən cavan ağac və ya kol.

Badə doludu içməyə,

Gül, fidan, ağac əkməyə,

Vaxtı gəlibdi açmağa,

Gül qırmızı geyinibdi.

               (“Əsli və Kərəm”)

firiştə fars

Mələk.

Gedənin gəlməsin, yatanın ölsün!

Fələk əli dəysin, dövranın dönsün,

Firiştələr vursun, ağzı əyilsin,

Sənin bir dərdini bilən olmasın!

                            (“Abbas və Gülgəz”)

                            *

Özün şah, aşikar adın həqayiq,

Önüncə cilovdar Cəbrayıl, Pərim!

Dua əfsunudu firiştə zülfün,

Cəmi bəlalardan təfail, Pərim!

                                          (“Qurbani”)

fəriştə

firqət ərəb

Ayrılıq, fəraq.

Düşübən çəkdiyin bu nə firqətdir?

Oğlan, bir səbir eylə, sirrin duyarlar.

Sinəmdə qövr edən dərddi, möhnətdi,

Oğlan, bir səbir eylə, sirrim duyarlar.

                                      (“ Fərhad və Şirin”)

                                *

Eşqin firqətindən mən də yanıram,

Baş alıb yanına çölə gəlmişəm.

Sənsiz xar görünür gözümə bağlar,

Elə bil bülbüləm, gülə gəlmişəm.

                                (“Fərhad və Şirin”)

                                *

Firqətindən bağrım yara,

Sənsiz günüm keçir qara.

Bəlkə ki, ölüm ayıra,

Oğlan, inan, mən səninəm!

                      (“Fərhad və Şirin”)

fürqət

fel

feli dönmək

Nə etdiyini bilməmək, tərs iş görmək. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

fəraq gəlmək

Ayrılıq acısının gəlməsi. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

fısıl-fısıl

Pıçıltı ilə, yavaş səslə, yavaş-yavaş. (“Kitabi-Dədə Qorqud” leksikası)

fürqət ərəb

Ayrılıq, fəraq. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Bir qılıncım var, bir atım,

Artıbdır dadü fürqətim,

Qərib ellərdə cəsədim

Qalır, ay mədət, ay mədət!

            (Əndəlib Qaracadaği “Şeirlər məcmuəsi”)

firqət

fövt ərəb

Əldən qaçırma, əldən çıxarma. (“Koroğlu” dastanının lüğəti)

Fürsəti fövtə verməzsən. Özünü dərhal salarsan küləfirəngə. (“Zərnişan xanımın Çənlibelə gəlməyi”) (İ.A.,B.A.)