Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti

nida işarəsi

Xüsusi hiss-həyəcanla deyilən cümlələrin daxi­lində və ya sonunda işlədilən durğu işarəsi (!).

Bir sıra hallarda xüsusi həyəcanla deyilmiş xitabların da sonunda nida işarəsi qoyulur. Oxucum! Sıxmasın ürəyini qəm! (S.Vurğun).

nisbә

nitq

Dilin yaratdığı imkanlar vasitəsilə fikirlərin forma­laş­dı­rılması və ifadə olunması.

Nitq bu və ya digər məlumatın – informasiyanın tələbinə uyğun olaraq dilin ifadə imkanları əsasında meydana çıxır. Dil ümumi, nitq fərdidir. Nitq yazılı və şifahi şəkildə təzahür edə bilər.

nitq bacarıqları

Başqalarından məlumat qəbul etmək, öz hiss və düşüncələrini onlara çatdırmaq üçün tələb olunan bacarıqlar.

İnsan dinləməklə və oxumaqla informasiya alır, danışmaqla və yazmaqla informasiya ötürür. Beləliklə, ün­siyyət prosesində dörd nitq bacarığından istifadə edi­lir: dinləmə, danışma, oxu və yazı. İnformasiya qəbul etmək və informasiya ötürmək prosesi yazılı və şifahi yolla baş verir. Dinləmə və danışma şifahi nitq bacarıqlarıdır, çünki bu zaman informasiya səs əsasında təzahür edir. Oxu və yazı zamanı informasiya hərflərin əsasında təzahür etdiyindən oxu və yazı yazılı nitq bacarıqlarıdır. Dinləmə və oxu anlamaq, danışma və yazı özünü ifadə etmək məqsədi daşıyır.

nitq hissələri

Müstəqil leksik mənasına və qrammatik xü­susiyyətlərinə görə qruplaşan sözlər.

novatorluq

lat. novator – yeniləşdirən, bərpa edən

Sə­nətdə forma vә mәzmun baxımından yenilik.

Ədəbiyyat və incəsənətdə mövcud olan yaradıcılıq ənənələrinə yeni baxış, yaradıcılığın yüksək forması kimi təzahür edir. Ədə­biyyatda “bani” və “novator” anlayışlarını fərqləndirmək lazım gəlir. Yeni bir janrın və ya cərəyanın əsasını qoyanlar bani, bu sa­həyə keyfiyyət dəyişikliyi gətirən, onu təkmilləşdirənlər isə novator adlandırılır.

novella

ital. novella – yenilik

nöqtə

Cümləni ayıran, həmçinin sözləri ixtisar şəklində yaz­dıqda (və i.a. və s.) qoyulan durğu işarəsi (.).

Nöqtə nəqli cümlənin, eləcə də əmr cümləsinin sonunda qoyulur.

nöqtəli vergül

Aydınlaşdırma məna əlaqəli tabesiz mü­rəkkəb cümlənin tərəfləri arasında qoyulan durğu işarəsi (;).

Nümunə: Sən o şairi çox da həqir hesab etmə; o, gəncdir, fəqət bizim kimi gənclərdən deyil (M.S.Ordubadi).

növhә

Dini mәzmunlu şeir parçaları.

numerativ sözlər

Müəyyən miqdar sayları ilə onların aid olduğu isim arasında işlənən sözlər; məs.: iki dəst mebel.

Numerativ sözlər iki cür olur: 1) əsas vəzifəsi numerativlik olanlar: dənə, nəfər, dəst, cüt, metr, ton, litr və s.; 2) əsas vəzifəsi numerativlik olmayan, ancaq numerativ kimi işlənə bilən sözlər: parça, tikə, damcı, qaşıq, göz, baş, top, vaqon, ədəd,  çəllək, qazan, boşqab, nəlbəki və s. Bu sözlər, əslində, isim olsa da, cümlədəki mövqeyinə görə numerativ sözlər hesab olunur; məs.: bir dəstə gül, bir baş soğan, bir çəllək çaxır, bir tikə çörək və s.

obraz

rus. oбраз – görünüş

1) Ətraf aləmin, ideyaların müəyyən estetik prinsiplər əsasında bədii inikası.

obrazlılıq

obyekt

Üzərində iş görülən varlıq.

oçerk

1) Müəllifin bilavasitə şahidi olduğu real faktlardan, hadisələrdən bəhs edən kiçikhəcmli ədəbi əsər.

Oçerk epik növün janrlarından biridir. Hekayədən fərqli olaraq həmişə faktiki həyat materialı əsasında yazılır. Bədii təsvir və ifadə vasitələrindən geniş istifadəsinə görə digər publisistik janrlardan fərqlənir. Oçerklərin portret oçerki (şəxsin, ailənin, xalqın həyatına dair), problemli oçerk (bir problemin təsviri və öyrənilməsinə həsr olunmuş), yol oçerki (müəllifin səfərdə gördükləri barədə) və tarixi oçerk (tarixi faktların, hadisələrin təsvirindən ibarət) kimi növləri vardır.