Jurnalistika terminləri lüğəti

İşıqlandırmanın estetik qav­rayış xüsusiyyətləri, funksionallıq, istifa­dəyə yararlılıq və səmərəlilik baxımından mühüm keyfiyyətləri nəzərə alınmaqla plan­laşdırılması və layihələndirilməsi; dizaynın bir növü.

İ.D. televiziya stu­diya­larının, pavilyonların və s.-nin vizual gö­rü­­nüşünə, çəkiliş keyfiyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir.

Həmçinin bax:

• informasiya dizaynı
• proqram təminatının dizaynı
• veb-dizayn
• qrafik dizayn
• poliqrafiya dizaynı
• səs dizaynı

Teleradio verilişlərinin istehsalı, kino və fotoçəkilişlər zamanı işıqdan düzgün is­tifadə, işıqlandırma məsələləri üzrə mütə­xəssis.

Həmçinin bax:

• işıq

Belə filtrlər işıq effektləri yaratmaq, parlaqlığı azaldıb-artırmaq, işığı balanslaşdırmaq və s. məqsədlərlə tətbiq edilir. İ.F. işıq selinin istiqamətinə və düşmə bucağına təsir göstərmir, obyektivə və ya birbaşa kame­raya quraşdırılır. Elektron avadanlıqların çoxunda filtr rolunu xüsusi proqramlar yerinə yetirir.

Həmçinin bax:

• üç nöqtədən işıqlandırma

Belə texnologiyalardan radioda, televiziyada, internetdə istifadə ­olunur. Onlardan bəziləri (məsələn, video­konfranslar) tamaşaçının, dinləyicinin ha­disə iştirakçıları ilə interaktiv əlaqə qur­­ma­sına da şərait yaradır. İ.E.-nin virtual reallıqdan mühüm fərqi bunun xəyali aləmdə deyil, gerçək həyatda baş ver­məsidir.

Həmçinin bax:

• birbaşa efir
• canlı yayım

Bax: iri plan.

Medianın faktları, hadisələri, ictimai-siyasi prosesləri, habelə onların səbəbləri və mümkün nəticələrini auditoriyaya izah etmək sahəsində fəa­liy­yəti, jurnalistikanın funksiyalarından biri.

1. Şəxsin, hadisənin təsvirlərini çəkmək üçün hə­min şəxsin və ya hadisə iştirakçılarının xəbəri ­olmadan istifadə edilən kamera.

Kamera çə­ki­liş obyektinin görmədiyi yer­də qoyul­duğu, yaxud başqa əşyaların içəri­sində, üzə­rində quraşdırıldığı üçün «gizli» adlanır. Yüksəkkeyfiyyətli ultraminiatür G.K. hətta ən adi məişət əşyalarında – qə­ləmdə, ey­nəkdə, saatda quraşdırıla bilər. 

2. Sənədli filmlərin, verilişlərin, süjet və­­ fotoşəkillərin təsviri alınan şəxslərin ­­və ya hadisə iştirakçılarının özlərindən xə­bərsiz çəkiliş üsulu.

G.K. üsulu jurnalist təhqiqatların­da ictimai əhəmiyyətli ­in­­for­masiya əldə etməyin başqa yolu qal­­madıqda, ya­xud tə­biiliyə nail olmaq məq­sədilə çəkiliş ob­yektinə hiss et­dirilmədən tətbiq olunur. Televiziyada realiti-şou proqramlarında da iştirakçıları qeyri-adi vəziy­yətlərdə yaxalamaq üçün G.K. üsulundan spesifik formada istifadə olunur: işti­rak­çılar həyatlarının bir çox mə­qam­la­rının lentə alındığını bilirlər, amma bu­nun nə zaman, hansı şəraitdə baş ver­diyindən xəbər tutmurlar.

Həmçinin bax:

• gizli çəkiliş
• həyatın qəflətən yaxalanması

Bax: gizli kamera.

Bax: gizli audioyazı, gizli çəkiliş.

Kütləvi informasiya vasitə­lərində, filmlərdə, digər materiallarda is­teh­lakçının şüuruna təsir göstərməklə onun diqqətini reklam obyektinə yönəl­dən, lakin reklam qismində təqdim edil­mə­dən və müvafiq qeydi olmadan ya­­yım­lanan məlumat.

Bir çox hallarda G.R. oxucunun (ta­maşaçının, dinləyicinin) şüuruna özünün dərk etmədiyi üsullarla təsir göstərir. Azər­baycan qanunvericiliyində G.R. qadağandır. G.R. nəticəsində isteh­lakçıya dəyən zərər məhkəmənin qərarı ilə təqsirkar bilinmiş reklam fəaliyyəti subyekti tərəfindən ödən­məlidir.

Həmçinin bax:

• reklam subyekti

Bax: gizli çəkiliş.

«Mobil kommunikasiyalar üçün qlobal sistem» terminindən törəmiş abreviatur; rəqəmsal kommunikasiya sistemi, qlobal mobil rabitə texnologiyası və standartı.

Bu texnologiya 1980-ci illərin sonlarında yaradılıb, 1991-ci ildə Avropada ilk GSM şəbəkəsi fəaliyyətə başlayıb. GSM Assosiasiyasının məlu­ma­tına görə, 2014-cü ilin sonunda o, dünya mobil rabitə baza­rının 82%-ni əhatə edib, iki milyarddan ar­tıq insan tərəfindən daimi istifadə olunub. GSM texnologiyası informasiyanın, səsin, qısa xəbərlərin (SMS), faksimilelərin ötü­rülməsi, çağıran nöm­rənin müəyyən­ləş­di­rilməsi, gizlədilməsi, zəngin başqa ünvana yönləndirilməsi, gözləmə rejiminə keçi­ril­məsi, rouminqə, beynəlxalq danışıqlara qa­dağa qoyulması və bu kimi çoxsaylı mobil rabitə xidmət­lərinin göstərilməsini təmin edir.

Bax: quql.