Словари
Jurnalistika terminləri lüğəti
əks-reklam
lat. reclamo – qışqırıram
1. Yolverilməz reklamı təkzib etmək və onun doğurduğu nəticələri aradan qaldırmaq üçün yayılan reklam.
Yolverilməz reklam yayıldıqda buna görə məsuliyyət daşıyan tərəflər dövlət orqanlarının müəyyən etdiyi müddətdə öz hesablarına Ə-R. həyata keçirməyə, istehlakçıya dəyən zərəri ödəməyə borcludurlar. Ə-R.-ın məzmunu, məkanı, daşıyıcıları, müddət və yayılma üsulları onun verilməsi barədə qərar çıxarmış dövlət orqanı ilə razılaşdırılmalıdır.
2. Bax: antireklam.
Jurnalistika terminləri lüğətixarab telefon prinsipi
Şifahi məlumatın şəxsdən-şəxsə ötürüldükcə, yazılı materialın redaktə olunduqca daha çox təhrifə məruz qaldığını ehtiva edən prinsip.
Buna görə jurnalistikada informasiyanın ilkin mənbədən alınmasını, yazıların mümkün qədər az redaktə mərhələlərindən keçirilməsini tələb edən qaydalar mövcuddur. «Xarab telefon» oyunu jurnalistlərin peşə hazırlığı prosesində fəal istifadə olunan psixoloji testlərdən biridir. Misal: «Bir çox qəzetlərdə məqalənin redaktə prosesində əldən-ələ keçməsi «xarab telefon» oyununu xatırladır: hər mərhələdə material həqiqətdən daha çox uzaqlaşır» (Devid Rendall, «Universal jurnalist»).
Jurnalistika terminləri lüğətixarici xəbərlər
Ölkədən kənarda baş verən, dünyada ciddi rezonans doğuran mühüm hadisələr haqqında məlumatlar.
X.X. media orqanının xarici müxbirləri, ezam edilmiş xüsusi müxbirləri tərəfindən hazırlana, xarici mənbələrdən alına, yaxud digər KİV-dən götürülə bilər. Olduqca geniş informasiya axını içərisindən istifadə etmək üçün xəbər seçərkən KİV faktın, yaxud hadisənin ictimai-siyasi əhəmiyyətini, onun öz auditoriyası üçün önəmini, fəaliyyət göstərdiyi ölkəyə, regiona təsirini nəzərə alır.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətixarici kütləvi informasiya vasitəsi
Xaricdə təsis olunmuş, həmçinin təsisçisi və ya redaksiyasının daimi yeri ölkənin hüdudlarından kənarda yerləşən media qurumu.
X.K.İ.V.-nin ölkədə müxbir məntəqəsi, nümayəndəliyi, nümayəndəsi ola, yayımı həyata keçirilə bilər. Belə KİV-in ölkədə hüquqi statusu, yayım qaydası müvafiq dövlətlərarası müqavilələrlə və daxili qanunvericiliklə tənzimlənir. Azərbaycanda ölkə ərazisində təsis edilmiş, lakin təsisçilərinin 1/3 hissəsindən çoxu xarici dövlətin hüquqi şəxsiləri və vətəndaşlarından ibarət olan, yaxud nizamnamə kapitalının (səhmlərinin) 30 faizindən çoxu onların əlində cəmləşən media qurumları da X.K.İ.V.-nə bərabər tutulur: onların fəaliyyəti dövlətlərarası müqavilələrlə tənzimlənir.
Jurnalistika terminləri lüğətixarici mənbə
1. Ölkənin hüdudlarından kənarda yerləşən istənilən informasiya qaynağı, yaxud ölkədə fəaliyyət göstərən, yayılan xarici kütləvi informasiya vasitəsi.
Hər bir vətəndaşın X.M.-lərdən birbaşa məlumat əldə etmək hüququ var. Xarici informasiya mənbəyi təşkil edən televiziya, radio proqramlarının bilavasitə qəbulunun və dövri mətbu nəşrlərin yayılmasının məhdudlaşdırılmasına dövlətlərarası müqavilələrdə və daxili qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallarda yol verilir.
2. İstənilən idarə, təşkilat və müəssisənin, o cümlədən media orqanının bilavasitə tabeliyində olmayan informasiya qaynağı.
KİV-in digər nəşrlərdən, sənədlərdən, hesabatlardan, statistik toplulardan, internetdən götürüb istifadə etdiyi məlumatlar, habelə ekspert rəyləri, reklam və elanlar X.M.-dən alınmış informasiya hesab edilir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətixarici siyasət sahəsində sirr
Ölkənin xarici siyasətinə aid olan və dövlət sirri təşkil edən məlumatlar toplusu.
Azərbaycanın xarici-siyasi və xarici-iqtisadi fəaliyyəti, digər ölkələrlə hərbi, elmi-texniki və başqa formada əməkdaşlığı haqqında informasiyaların vaxtından əvvəl açıqlanması dövlətin təhlükəsizliyinə ziyan vura, yaxud diplomatik fəaliyyətin həyata keçirilməsində çətinlik yarada bilərsə, belə məlumatlar dövlət sirri təşkil edir.
Jurnalistika terminləri lüğətixarici yayım
Bir ölkənin ərazisindən başqa ölkələrin auditoriyasına ünvanlanmış teleradio yayımı.
X.Y., əsasən, tanıtma və ya təbliğat məqsədilə həyata keçirilir, əksər hallarda tam, yaxud qismən dövlət tərəfindən maliyyələşdirilir. X.Y. proqramları ölkənin öz ərazisində birbaşa translyasiya olunmur, sosial rəqəmsal paketlərə daxil edilmir.
Jurnalistika terminləri lüğətixatırlatma anonsları
Teleradio verilişinin yayımı zamanı radionu yeni açmış dinləyicilər və kanalı yeni çevirmiş tamaşaçılar üçün verilişin adı, mövzusu, qısa məzmunu barədə elanlar.
Veriliş reklam blokları ilə kəsildikdə çox vaxt hər blokun əvvəli və (və ya) axırına da belə xatırlatmalar salınır.
Jurnalistika terminləri lüğətixeyriyyəçilik
Hər hansı proqramın, nəşrin hazırlanması, layihənin reallaşdırılması üçün kütləvi informasiya vasitəsinə, jurnalist təşkilatına təmənnasız yardım göstərməkdən ibarət olan fəaliyyət.
Belə fəaliyyətin X. kimi qiymətləndirilməsi üçün müəyyən şərtlərə əməl edilməlidir: yardım göstərən tərəflə KİV arasında qarşılıqlı asılılıq əlaqələri olmamalıdır; yardım müqabilində KİV-in üzərinə hər hansı öhdəlik qoyulmamalıdır, yardım seçki kampaniyasında iştiraka yönəldilməməlidir.
Həmçinin bax:
Jurnalistika terminləri lüğətiəks-səda otağı
Radio və televiziyada səsyazma zamanı təbii əks-səda effekti yaratmaq üçün istifadə edilən qapalı məkan.
Ə-S.O. müvafiq elektroakustik avadanlıqla təchiz olunur. Səs mənbəyindən gələn birbaşa siqnal gücləndirilərək mikrofona yönəldilir və elektroimpuls şəklində səs pultuna ötürülür. Birbaşa siqnalla təcrid olunmuş otaqdakı mikrofondan verilən siqnalların müvafiq qaydada birləşdirilməsi nəticəsində reverberasiya (dalğalı əks-səda) effektinə nail olunur. Bu yolla iki nəfər arasında söhbətin, məsələn, mağarada baş verdiyi təsəvvürü yaradılır. Rəqəmli texnologiyaların inkişafı səsin reverberasiyasını yaratmaq üçün Ə-S.O.-na ehtiyacı faktik olaraq aradan qaldırır.
Jurnalistika terminləri lüğətiəks-səda kamerası
Hər hansı fikrin, ideyanın eyni auditoriyada dəfələrlə təkrarlanması yolu ilə populyarlaşmasına xidmət edən media texnologiyası.
Ə-S.K. ideyanın KİV-də, yaxud konkret kanalda ardıcıl, hərtərəfli müzakirəsi vasitəsilə deyil, onun müxtəlif insanlar tərəfindən davamlı olaraq dəstəklənməsi nəticəsində yaradılır. Belə qapalı sistemdə alternativ rəylərə yer yoxdur: bir fikir o qədər təkrarlanır ki, auditoriya artıq onu «danılmaz həqiqət» kimi qəbul edir və həmin fikrin reallığa nə dərəcədə uyğun gəldiyi barədə düşünmür.
Jurnalistika terminləri lüğəti