Jurnalistika terminləri lüğəti

struktur

lat. structura – quruluş, düzüm

1. Bir şeyin qarşılıqlı əlaqədə olan tərkib hissələri, quruluşu.

Məqalənin S.-u onun vahid bir mətn kimi qavranılan və qarşılıqlı əlaqədə olan elementlərindən – başlıq­dan, başlıqaltından, liddən, faktın ətraflı təs­vi­rindən, ona verilən şərhlərdən, yekun rəy­dən, məqaləyə əlavə edilən arayışdan, qeyddən və s.-dən ibarət olur. 

2. Bir şeyin tər­kib hissələrinin vəhdətini təmin edən qar­şılıqlı əlaqələr sistemi.

Məsələn, dilin S.-u onun bütün fonetik, morfoloji, leksik və s. elementləri arasında əlaqələr sistemidir.

studiya

lat. studio – məşğələlər üçün yer

1. Foto, video və ya kino çəkilişlərinin aparılması, səslərin yazılması üçün nə­zər­də tutulmuş, müvafiq avadanlıqla təchiz olun­muş qapalı məkan. 

2. Radio və televiziyada verilişləri efirə vermək üçün xüsusi ava­danlıqla təchiz olunmuş otaq.

Mətn oxumaq üçün ayrıca diktor S.-ları da yaradılır. 

3. Filmlərin, video, audio və fotoma­te­rialların istehsalı üzrə ixtisas­laşmış təşkilat, müəssisə; məs.: kinostu­diya, videostudiya, fotostudiya, səsyazma studiyası.

studiyadankənar yazılış

Teleradio mər­kəzlərindən kənarda səyyar qurğular va­sitəsilə həyata keçirilən səs və ya video yazılışı.

S.Y. açıq və qapalı məkanda (te­atrda, konsert salonunda, auditoriyada və s.) aparıla bilər.

su

Heç bir dəyərli informasiya daşımayan cümlələr, mənasız, uzun-uzadı düşüncələr, təsvirlər.

Faktlar çatışmadıqda bəzən ­jurnalist materiala «su» qatmaqla onu la­zımi həcmə çatdırmağa çalışır.

sualtı televiziya

Sualtı tədqiqatlar, çə­kilişlər zamanı tətbiq olunan televiziya sistemi.

S.T.-dan dəniz dibinin, okean fauna və florasının öyrənilməsi, sualtı texniki qur­ğular, boru kəmərlərinə nəzarətin hə­yata keçirilməsi və s. məqsədlərlə isti­fadə olu­nur.

subtitr

lat. sub – alt + lat. titulus – bir şeyin üstündə yazı

Kino, yaxud televiziya ek­ranında təsvirin aşağı hissəsində yerləş­dirilmiş yazı, alt yazı.

S.-lərdən eşitmə qabiliyyəti zəif olanlar üçün ekranda söylə­nilənləri yazılı surətdə göstərmək, danışığı tərcümə etmək, bəzi hallarda kadra əlavə izah vermək məqsədilə istifadə olunur.

subyektiv kamera

Kameranın hər şeyi filmin, verilişin qəhrəmanının gözünə gö­rünən tərzdə lentə aldığı, ətrafa onun «göz­ləri ilə baxdığı» çəkiliş üsulu.

subyektivlik

Gerçəkliyə, fakta, hadisəyə, prosesə münasibətin maraqlardan, dün­ya­görüşündən, habelə üstün tutulan mə­nə­vi­-etik prinsiplərdən asılılığı.

S. yalnız fərdlərə de­yil, kollektivlərə, cəmiyyətə də xas olan xüsusiyyətdir. Jurnalistikada S. probleminə müxtəlif baxışlar mövcuddur. Bütövlükdə cəmiyyət, bir çox media mütəxəssisləri ­jurnalistikadan S.-dən uzaq olmağı tələb edirlər. Digər mütəxəssislər bunun qeyri-mümkün olduğunu, ən azı, hansı mövzuya diqqət yetirməyin lazım gəldiyini müəy­yənləşdirərkən, faktları seçərkən redak­si­yanın qeyri-ixtiyari subyektiv baxışlardan çıxış etdiyini deyirlər. Buna görə də S. jurnalistikada bir qədər dar mənada – qərəz­sizlik, neytrallıq, peşə prinsiplərini və ictimai maraqları şəxsi maraqlardan üstün tutmaq kimi başa düşülür. Əksər ölkələrin peşə etikası kodekslərində bu termindən istifadə etməməyə çalışırlar.

suflyor

fr. soufleur – nəfəs almaq, üfür­mək

1. Səhnədə xəlvət yerdə əyləşərək ta­maşa və ya məşq zamanı ehtiyac ya­ran­dıqda aktyora rolun mətnini xatırladan şəxs. 

2. Televiziyada xəbərin, yaxud çıxışın mətnini diktorun, aparıcının üzdən ­oxu­­­­ması üçün displeydə əks etdirən qur­ğu.

Bu qurğu kameranın üstündə, yaxud altında qu­raş­dırılır, diktorun, aparıcının baxışını kame­radan yayındırmamasına imkan verir və onların mətni özlərindən söylədiyi haq­da təəssürat yaradır. 

3. Məcazi mənada: ca­vabı, deməli olduğu sözü başqasına pı­çıl­dayan, təlqin edən şəxs.

supervayzer

ing. supervisor – müşahidə edən

Müxtəlif mərhələlərdə proseslərə nəzarət edən menecer, inzibati vəzifə.

KİV-də bir işin yerinə yetirilməsi üçün praktik vərdişlərlə yanaşı, ümumi idarəçilik ba­ca­rıqları da tələb olunanda S.-ə ehtiyac ya­ranır; məs.: televiziyada kompüter qra­fikası S.-i, çəkilişə hazırlıq S.-i və s.

surətçıxarma

1. Əsərin və ya fonoqramın bir və ya daha çox nüsxəsinin hər hansı maddi formada, o cümlədən səs və video­yazı şək­lində hazırlanması;

2. Əsərlərin, fonoq­ram­ların elektron, optik və ya xüsusi cihazlarla oxuna bilən digər formatlarda saxlanmaq üçün yazılması.

sülhyaradıcı jurnalistika

Cəmiyyətdə sülhün qorunmasına, yaxud bərpasına şə­rait yaradan mühitin formalaşdırılması is­tiqamətində jurnalist fəaliyyəti.

sütun

1. Mətbu nəşrlərdə səhifənin əv­və­lindən axırınadək eyniölçülü sətirlərin alt-alta düzümü.

Nəşrlərdə S.-ların sayı onun dizaynının mühüm elementlərindən biridir. Qəzet səhifələri, adətən, 3–6, jurnal sə­hi­fələri 1–2, maksimum 3 S.-dan ibarət olur. 

2. Mətbu nəşrdə ardıcıl çıxış edən müəllifin yazısının daim dərc olunduğu yer.