Jurnalistika terminləri lüğəti

paraşüt

yun. par(á) – əks + fr. chute – yıxılma

Jurnalistə redaksiyadan verilmiş, «yuxarıdan» gələn tapşırıq.

«Yuxarıdan» verilən tapşırıqlarla işləyən, ideoloji və siyasi sifarişlər yerinə yetirən jurnalistikaya  «P. jurnalistikası» deyirlər.

paraşüt jurnalistikası

parlament müxbiri

Media qurumunun parlamentin iclaslarında iştirak etmək üçün müvafiq icazəsi (akkreditəsi) olan, parlamentin fəaliyyətini ardıcıl işıq­landıran jurnalisti.

parol

fr. parole – söz

Proqramlara və informasiyalara çıxış əldə etmək üçün isti­fa­dəçinin kompüter sisteminə təqdim etdiyi simvollar kombinasiyası.

Bu simvollar rə­qəm, hərf və işarələrdən, yaxud sözdən ibarət olur, hər bir istifadəçi üçün fərdi xa­rakter daşıyır, proqramlara və informasiya bazasına icazəsiz kənar müdaxilələrin qar­şısını alır.

partisipant jurnalistika

ing. participant – iştirak edən, əlaqəli

partisipar kommunikasiya

ing. participatory communication – birgə kommu­nikasiya

Əhalinin yaş, peşə, sosial əla­­­mət­lərinə görə fərqli qruplarının səy­lərinin birləşdirilməsi və media vasitəsilə qərarların qəbul edilməsi, təşəbbüslərin həyata keçirilməsi prosesinə yönəldilməsi üzrə planlaşdırılmış fəaliyyət.

Bu fəa­liyyət iki mərhələdən ibarətdir: birinci mərhələdə əhali qruplar üzrə bölünərək təlimləndirilir, ikinci mərhələdə KİV-dən sosial şəbəkələrdən istifadə etməklə öz arala­rın­da dialoq qurmağa, qarşılıqlı informasiya mübadiləsi aparmağa, birgə təşəb­büslər həyata keçirməyə alışdırılır.

partizan televiziyası

ing. guerrilla tele­vision termininin hərfi tərcüməsi

1. Şə­bə­kə televiziyasına alternativ olaraq ya­ranmış, film və süjetlərini video­ka­set­lərdə fərqli üsullarla yayan telekanal.

Termini ilk dəfə «P.T.» (1971) kitabında amerikalı telejurnalist Maykl Şamberq işlədib. O, 1960-cı illərin sonlarında dost­ları ilə birgə video-kollektiv yaradaraq «Yırtıcı» televiziya» adlandırdığı mövcud televiziya mədəniyyətinə və sisteminə qarşı dinc üsul­larla «partizan müba­ri­zəsi»nə qalxıb. P.T. ideyasının müəllifləri tərəf­dar­larını portativ kameralarla alternativ film­lər, verilişlər çəkməyə və onları yaymağa çağırırdılar. Şamberq inanırdı ki, yeni kommunikasiya texnologiyaları alternativ informasiya və ideyaları əhaliyə çat­dırmağa, ictimai hə­yatda dəyişikliklərə nail olmağa imkan verəcək. 

2. Öz ölkəsində ­qanuni fəaliyyət göstərə bilmədiyi üçün yayımını xarici döv­lətin ərazisindən həyata keçirən peyk və ya internet televiziyası.

Misal: «Biz havayı yerə partizan tele­vi­ziyası adlan­dı­rılmırıq: müharibə vaxtı par­tizanlar silah­larını gizli yerlərdə saxladıqları kimi, bizim də avadanlığımızı gizlətdiyimiz yerlər var» (Aleksey Dzikavitski, Polşadan yayımlanan «Belsat TV»nin redaktoru).

partiyalılıq

Totalitar cəmiyyətlərdə hakim partiyanın maraqlarına xidmət edən jur­nalistikanın əsas fəaliyyət prinsiplərindən biri.

Belə cəmiyyətlərdə media və jur­na­listikanın ilkin vəzifəsi partiyanın göstə­rişlərini yerinə yetirməkdir. Hələ 1847-ci ildə Fridrix Engels mətbuatın «partiyanın tələblərini əsaslandırmalı, inkişaf  etdir­mə­li» və «düşmən partiyanın iddialarını rədd etməli» olduğunu göstərirdi. Keçmiş sovet ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra onların əksəriyyətində jurnalistləri P.-dan çəkinməyə çağıran etik kodekslər qəbul ­olunub. Lakin 2015-ci ildə «Avropa qon­şuluq siyasəti» çərçivəsində bu ölkələrdə keçirilmiş tədqiqat göstərdi ki, bir çox ölkə­lərdə P. jurnalist şəxsiyyətinin dominantlıq təşkil edən komponenti kimi qalmaqdadır. Qərb jurnalistikasında P. prinsipi nəinki rədd edilir, hətta jurnalistlərin tərəf­siz­­l­i­yinə şübhə yaranmamaq üçün onların siyasi tədbirlərdə, seçki kampaniyalarında iştira­kına da məhdudiyyətlər qoyulur. M­e­dia orqanları bu şərtlərə əməl olun­masına ciddi nəzarət edir; məsələn, New York Times qəzetinin etik qaydalarında əmək­daşlara iş vaxtı hər hansı siyasi təşkilata, kampaniyaya təəssübkeşlik ifadə edən ni­şanlar gəzdirmək qadağan olunur.

paskvil

alm. pasquill – XV əsrdə yüksək­vəzifəli şəxslər haqqında böhtanlar yayan pi­nəçi Pasquinonun adından

Təhqiramiz, böhtan xarakterli məqalə, ədəbi əsər.

P. heç bir mənəvi sərhədlə hesablaşmadan hər hansı şəxsi, ideyanı, hərəkatı ləkə­lə­mək, gözdən salmaq məqsədi güdür.

passiv auditoriya

1. Televiziya, radio ve­rilişlərini fərq qoymadan izləyən tamaşaçı və dinləyici kütləsi.

Belə auditoriya veri­lişlərə, sadəcə, adət etdiyi üçün baxır, qulaq asır.

2. Media vasitəsilə aldığı in­formasiyaya ictimai münasibət bildir­məyən auditoriya.

P.A.-ya daxil olan şəxslər heç vaxt media materiallarını sosial şəbə­kə­lərdə şərh etmir, redaksiyaya mək­tub yaz­mır, müəlliflərə zəng etmir və s.

passiv lüğət

Hər hansı dildə danışan şəx­sin tanıdığı, mənasını müəyyən dərəcədə anladığı, lakin istifadə etmədiyi sözlərin cəmi.

Dilin lüğət ehtiyatında P.L. kəmiy­yətcə aktiv lüğətdən çox olur.

passiv sözlər

Dilin lüğət tərkibinin hal-hazırda azişlənən, az tanış olan sözləri.

P.S. köhnəldikləri üçün dilin lüğət tər­ki­bindən çıxmaqda olan, yaxud çox aziş­lə­nən, təzə yarandıqları üçün əksəriyyətin hələ anlamadığı və istifadə etmədiyi ifa­də­lərdən ibarətdir.

patetika

yun. pathos – ehtiras

pauza

yun. pausis – saxlama, dayanma

1. Hər hansı fəaliyyətdə müvəqqəti fasilə, susqunluq.

2. Nitq zamanı sözlər arasında qısa fasilə.

P. ritmik (şeirdə) olur, yaxud fikri, münasibəti sözsüz ifadə vasitəsi kimi xüsusi məna yükü daşıyır.

3. Audio və videocihazlarda çəkilişə, nümayişə qısa­müddətli ara vermək üçün funksiya və bu funksiyanı yerinə yetirən detal.

pavilyon

lat. papilio – çadır

1. Kino, tele və foto çəkilişlərin aparılması üçün ava­danlıqla, dekorasiya və işıqlandırma qur­ğuları ilə təchiz olunmuş otaq, meydança, çadır. 

2. Sərgilərin keçirilməsi, ekspo­nat­ların, foto əsərlərinin, filmlərin nümayişi üçün böyük zal.