Jurnalistika terminləri lüğəti

kriminal reportaj

Cinayət yerindən bir­başa veriliş və ya törədilmiş cinayət haq­qında hadisənin baş verdiyi məkandan ha­zırlanan material.

kriminalsızlaşdırmaq

kseroks

ABŞ-ın Xerox şirkətinin adından

1. Elektrofotoqrafiyanın bir növü olan kse­roqrafiya üsulu ilə – quru rəng tozundan istifadə etməklə – sənədin, əsərin surətini kağız üzərinə köçürən aparat.

Tirajı az olan nəşrlərin, məsələn, broşürlərin çoxal­dıl­ması üçün bu aparatlar çap dəzgahlarına nisbətən daha səmərəlidir. 

2. Kseroqra­fi­ya üsulu ilə alınan fotosurət, sənəd nüsxəsi.

kvadrat

lat. quadrum – dördbucaq

1. Mətbəədə şriftin, klişenin, sütunun, sə­hi­fənin enini və hündürlüyünü, ara məsa­fələri müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan ölçü vahidi.

Bir K. 48 punkta, təx­minən 18 mm-ə bərabərdir.

2. Mətbəə yığımında səhifənin boş yerlərini doldurmaq üçün kvadrat formalı xüsusi material.

kvadrofonik səsyazma

lat. quadrum – dördbucaq + yun. phone – səs

Dörd ka­nallı stereofonik səsyazma üsulu.

Bu üsulla yazılmış fonoqram səsləndirilərkən səsgücləndiricilərdən ikisi dinləyicilərdən öndə, ikisi arxada yerləşdirilir.

Kuleşov effekti

Montaj prosesində hər sonrakı kadrın özün­dən əvvəlki kadrın mə­nasını tamamilə ­də­yişə biləcəyini sübut edən eksperi­ment.

Eksperiment 1929-cu ildə məş­hur rus rejissoru Lev Kuleşov tərəfindən keçirilib və təsvir olunub. Ku­leşov əyani şəkildə göstərib ki, kadrda dərin xəyala dalmış kişi sifəti ondan sonra ekrana buğ­lanan şorba kasası, uşaq ta­butu, yaxud divanda uzanmış qadın təsviri gəlməsindən asılı olaraq tamamilə fərqli mənalar ifadə edir. Bu eksperiment kinoda və televiziyada montajın nə dərəcədə mü­hüm rol oyna­dığını nümayiş etdirir.   

kulminasiya

lat. qlumen – zirvə, təpə

Əsərin süjet xəttində hadisələrin ən yüksək inkişaf mərhələsi.

kupon

fr. coupon < couper – kəsmək

Hər hansı məhsulun əldə edilməsi, xidmətdən istifadə olunması üçün üstünlük hüququ, yaxud uduşlu oyunda iştirak imkanı verən sənəd.

Çap KİV satışı stimullaşdırmaq üçün K.-lardan istifadə edir. Qəzetdən, ­jur­naldan kəsib götürdüyü K.-u (K.-ları) ­re­daksiyaya təhvil verən oxucu müxtəlif mü­kafatlar (məs.: 1 illik pulsuz abu­nə) alır və ya lotereya oyununda iştirak hüqu­qu ­qa­zanır.

kursiv

lat. cursivus – sürətli, qaçan

kursor

ing. cursor – işarə, əqrəb

1. Mə­lu­matın daxil ediləcəyi yeri, üzərində əmə­liyyat icra olunacaq obyekti elektron cihazın ekranında göstərən, yaxud işa­rə­ləyən sim­vol.

K. klaviatura, «siçan», sensor və ya ekrana əllə toxunmaqla hərəkət etdirilir.

2. Kompüter «siçan»ının ekran işarəsi.

kuryer

lat. currere – qaçmaq, cəld hərə­kət etmək

1. Redaksiyada sənədləri ­apa­rıb­-gətirən, ünvanlandığı əməkdaşlar ­ara­­­­­­sında paylayan işçi. 

2. Sənədləri, ma­­te­rialları, məxfi diplomatik poçtu öz ün­va­nı­na əllə birbaşa çatdıran şəxs, yaxud təş­kilat.

küfr

ər. – örtmək

1. Tanrının varlığı və birliyi kimi dinin təməllərindən sayılan inanc­ları inkaretmə, dinsizlik.

2. Çıxışlarda, kütləvi nümayiş olunan əsər və ya kütləvi informasiya vasitəsində şəxsiyyətin, yaxud icmanın dini inanclarının, o cümlədən mü­qəd­dəslərinin qəsdən alçaldılması, təhqir edilməsi.

Belə hallar çox vaxt cəmiy­yət­də narazılıqlara, bəzən iğtişaşlara, habelə K.-ə yol vermiş jurnalistlər və yazıçıların cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsinə səbəb olur. Bunu nəzərə alaraq Avropa Şurasının Parlament Assambleyası 2007-ci ildə K. və dini hislərin təhqirinə dair üzv-ölkələrə tövsi­yələr qəbul edib. Həmin sənədə görə, K. cinayət əməli hesab olun­mamalıdır: əxlaqi-mənəvi dəyərlərlə qanunun tələbləri ara­sında fərq qoyul­malıdır. Hər hansı fikir, yaxud ifadə ancaq konkret şəxsə, yaxud insanlar qrupunun özünə qarşı yönəldildiyi halda təhqiramiz sayıla bilər. Odur ki milli qanunvericilik K.-ə görə deyil, yalnız KİV-də dözümsüzlük yayan, dini mənsubiyyət əsasında ayrı-seçkiliyə, ictimai asayişi ­poz­mağa, açıq zorakılığa ça­ğıran çıxışlara görə məsuliyyət nəzərdə tutmalıdır.  

3. Söyüş, nalayiq ifadə. 

kütləvi iğtişaşlara çağırış

Zorakılıq, ta­lan və yanğınların törədilməsi, əmlakın da­ğıdılması, odlu silah, partlayıcı maddə və qurğuların tətbiq edilməsi, yaxud haki­miy­yət nümayəndəsinə silahlı müqavimət gös­tərilməsi ilə müşayiət olunan qa­rışıqlıqlara təhriketmə.

Azərbaycanın media qa­nun­vericiliyində informasiya vasitə­lərində K.İ.Ç.-lar qadağan olunub. Belə çağırışlara şərait yaradan, yaxud onları müdafiə edən teleradio yayımçılarının lisenziyası məh­kəmənin qərarı ilə qüvvədən salına bilər.

kütləvi auditoriya

lat. auditorium – dinlə­mək üçün yer

Kütləvi informasiya va­sitələri ilə yayılan məlumatların bütün istifadəçilərinin cəmi.

kütləvi bildiriş

Müəllif hüquqları və əla­qəli hüquqların obyekti olan əsərlərin efir, yaxud kabel yayımı vasitəsilə əhaliyə çat­dırılması, habelə bu əsərlərin əhali tərə­findən hər hansı üsulla əldə olunmasının təmin edilməsi.

K.B. hüququ müəllifin, yaxud əsərin sahibi olan teleşirkətin, radio kanalının əmlak hüququnun tərkib hissə­si­dir və başqalarının ondan icazəsiz isti­fa­dəsi qadağandır.