Lüğət seçin
Tarix terminləri lüğəti
hürufilik
ər. hüruf – hərflər
Sufiliyin XIV əsrin sonu – XV əsrin əvvəllərində Azərbaycan, Anadolu və Qərbi İranda geniş yayılmış qollarından biri.
H.-in banisi Fəzlullah Nəimi (1339/40–1394) olub. İudaizmin mistik kabbalistika təlimində olduğu kimi, bu təriqətin başlıca ideyası müqəddəs kitabın (Quranın) hərf sistemi vasitəsilə izahına əsaslanır. H.-də 7 rəqəmi müqəddəs sayılır. H.-ə görə, Allahın iki təzahür forması var. Bunlardan birincisi Allahın özünəbənzər yaratdığı insandır. Uca yaradanın insanda təzahürü qurtuluş pillələrindən ibarət üç mərhələyə ayrılır: peyğəmbərlik (nöbüvvət), ilahi himayədarlıq (vəlayət) və ilahilik (uluhiyyət). Peyğəmbərlik Məhəmməddə başa çatır, ondan sonra ilahi himayədarlar – şiə imamları gəlir. Nəimi isə axırıncı himayədar, həmçinin birinci canlı Allah (xuda), eləcə də 3-cü mərhələnin banisi hesab olunur. Allahın 2-ci təzahür forması isə özünü səsdə, nitqdə, hərfdə (təlimin adı da buradan götürülüb) göstərir. H. ardıcılları Azərbaycanı “Sərzəmin-e restahiz” (“Oyanış yeri”) adlandırıblar. Nəiminin “Cavidannamə” və “Cavidan-e Kəbir” əsərləri H.-in “Quran”ı hesab olunur.
Tarix terminləri lüğəti