Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

pəpəş [pəpəş] isim

Çörək.

pəpəyeyən [pəpəyeyən] isim

Məməyeyəndən-pəpəyeyənə kimi (qədər) – böyüklü-kiçikli, hamı, hamısı (adamlar haqqında). □ Əhalidə olan bu sevinc məməyeyəndən-pəpəyeyənə kimi hamının ürəyindən axıb gəlirdi. (Ə.Vəliyev).

pər [pər] isim fars

1. Quş tükü.

2. Qanad (klassik ədəbiyyatda çox vaxt “pərü bal” şəklində işlənmişdir). □ Mənim şahinim də pərü balını; Gərir üfüqlərə ehtişam ilə. (M.Rahim).

3. Balıqlarda üzməyə məxsus üzvlər, pərək, qanad. □ Suyun şəffaflığından dənizin dibi görünürdü:... üz-üzə pərlərini geniş açıb oynaşan balıqlar... (M.Süleymanov).

4. Müxtəlif maşın və qurğuların fırlanan hissəsi, qanadı; dəyirman çarxının üzərinə su tökülüb hərəkətə gətirilən hissəsi. □ Yeldəyirmanın pəri. Ventilyatorun pəri. Təyyarənin pəri.

pərakəndə [pəra:kəndə] zərf fars

1. Bir yerdə və müntəzəm halda olmayan; nizamsız, qarma-qarışıq, dağınıq. □ Direktor masanın üstündə pərakəndə halda olan kağızları nizama saldı. (Q.İlkin).

2. Sifət kimi: bir yerdə və müntəzəm halda olmayan; nizamsız, qarma-qarışıq, dağınıq.

3. Dağınıq, pərişan. □ ...pərakəndə halda çiyninə səpilmiş uzun şabalıdı saçları, ... Səlimi məst edirdi. (H.Seyidbəyli).

4. Sifət kimi: dağınıq, pərişan. □ ...Mixailin pərakəndə saqqalı karıxmış Gön Çərkəzin inamını artırırdı. (B.Bayramov).

pərakəndəlik [pəra:kəndəlix'] isim

Pərakəndə şeyin hal və vəziyyəti; dağınıqlıq, nizam-intizamsızlıq, qarma-qarışıqlıq; adda-buddalıq, müəyyən qayda və səliqənin olmadığı hal. □ Gənc leytenantın ... qara, qıvrım saçlarının pərakəndəliyində çox pərişan bir görkəm var idi. (Ə.Vəliyev).

pərçim [pərçim] isim

İki şeyi bir-birinə bağlamaq (bənd edib bərkitmək) üçün metal mil və onun döyülüb yastılanan ucu.

pərçimləmə

pərçimləmək [pərçimləməx'] feil

1. Pərçimlə bağlamaq, bərkitmək. □ Döşəməsilənin hissələrini pərçimləmək.

2. Soxmaq, sancmaq. □ Xəncəri ürəyinə pərçimləmək.

pərçimlənmə

pərçimlənmək [pərçimləmməx'] feil

1. Pərçimlə bağlanmaq, bərkidilmək.

2. Özünə yer eləmək, girmək. □ Kitab da vardır ki, hər sətri mismar; Zorla pərçimlənir beynə, ağıla. (S.Vurğun).

3. İlişib qalmaq, çıxmamaq, ilişmək. □ Balta quyuda pərçimləndi.

4. Vurulmaq, sancılmaq, girmək, batmaq. □ Xəncər ürəyinə pərçimləndi.

pərdə [pərdə] isim fars

1. Qapı, pəncərə və s.-dən asılan örtü və ya bir yeri iki hissəyə ayırmaq üçün asılan iri parça. □ Tül pərdə. Pərdə ilə otağı iki hissəyə bölmək.

2. Teatrda səhnəni tamaşa salonundan ayıran asılmış iri örtü. □ Səhnədən yeni pərdə asılmışdı. (Ə.Sadıq).

3. Ədəbiyyatşünaslıq. Səhnə əsərlərinin ən böyük hissələrindən hər biri. □ İki şəkildən ibarət pərdə. Balet üç pərdədən ibarətdir.

4. Musiqi. Bəzi simli musiqi alətlərinin (tar, saz və s.) qolundakı bölmələrdən hər biri (bunların hər birinə barmaqla və ya mizrabla toxunduqda başqa bir səs çıxarır). □ Oğlan sazın zil pərdəsini dilləndirir. (A.Şaiq).

5. Mayenin üzərində əmələ gələn təbəqə. □ Südün üzərindəki yağ pərdəsi.

6. Məcazi mənada: bir şeyi hər tərəfdən örtən, bürüyən, qapayan nazik təbəqə. □ Toz pərdəsi. Duman pərdəsi.

7. Anatomiya. Canlı orqanizmdə bir boşluğu ikiyə bölən nazik təbəqə. □ Qulaq pərdəsi. Göz pərdəsi.

8. Məcazi mənada: çarşab, ümumiyyətlə, görməyə mane olan şey. □ Pərdədə saxlanma, çıx, ey sevgili dildarımız. (M.Hadi).

9. Məcazi mənada: örtü, örtük. □ Dan yeli hər yana ətir dağıdır; Çöllərə çəkilir yaşıl bir pərdə. (A.Şaiq).

10. Məcazi mənada: böyüklə kiçik, yaxud qadınla kişi arasında gözlənilməli olan hörmət, abır-həya hissi. □ Arada pərdə olmalıdır.

pərdəarası [pərdəarası] sifət

Pərdələr arasında olan (səhnə əsərlərində). □ Pərdəarası fasilə.

pərdələmə

pərdələmək [pərdələməx'] feil

1. Qabağını örtmək, tutmaq, görünməz etmək. □ Duman günəşi pərdələdi.

2. Məcazi mənada: üstünü örtmək, ört-basdır etmək, gizlətmək; üzə vurmamaq, göstərməmək, büruzə verməmək. □ Öz məqsədini pərdələmək. Cinayəti pərdələmək.

pərdələnmə