Jurnalistika terminləri lüğəti

holoqrafiya

yun. holos – tam, dolu + yun. grapho – yazıram, təsvir edirəm

İşıq dal­ğalarının qarşılıqlı təsiri (üst-üstə düşməsi) nəticəsində obyektin həcmli təsvirinin alın­ması üsulu.

Lazer texnologiyasının tətbi­qindən sonra meydana çıxan və obyektin təsviri əsasında onun haqqında fotoya nis­bətən daha dolğun informasiya verən H. metodunu 1947-ci ildə macar fiziki Dennis Qabor kəşf edib. Bu ixtirasına görə o, 1971-ci ildə Nobel mükafatı alıb.

holoqram

yun. holos – tam, dolu + yun. grapho – yazıram, təsvir edirəm

İnterferensiya (eyni mənbədən çıxan işıq və səs dalğalarının qovuşması) nəticəsində alın­mış həcmli təsvir.

İşığahəssas lövhə üzə­rinə yazılmış belə təsvirə mikroskopla baxdıqda  H. rəngli və qara zolaqların növ­bələşən sistemi kimi gözə dəyir. H.-ı alındığı şüa ilə işıqlandırdıqda həqiqi xəyalı görmək olur. Fotoşəkildən fərqli olaraq H.-da neqativ və pozitiv eynidir, informasiya tutumu isə xeyli böyükdür. H.-lardan piratçılığa qar­şı mübarizədə geniş istifadə olunur. Əsər­lərin (kitabların, jurnalların, audio və videodisklərin, digər məhsul­ların) oriji­nalını saxta mallardan fərq­lən­dirmək üçün onların üzərinə H. yapışdırılır.

host

ing. host – qonaq qəbul edən

1. Fərdi və ya ümumi istifadə üçün nə­zərdə tutulmuş müəyyən məlumatın şə­­­bə­­­kə­də yerləşdirilməsi üzrə xidmət gös­tərən ser­ver.

Bu məlumat sayt, bloq, elektron poçt, fayl formasında ola bilər. H. həm öz resurslarına girməyə imkan verir, həm də digər kompüterlərdəki məlu­mat­ların sax­lanılması və ötürülməsi prosesini idarə edir.

hostinq

ing. host – qonaq qəbul edən

Say­tın internet şəbəkəsində yerləş­diril­mə­si.

Sayt daim internetə qoşulmuş kom­pü­terdə – serverdə yerləşdirilir. Bir ser­­­­verdə çox sayda sayt ola bilər.

HTML [eyç-ti-em-el; haş-ti-em-el] abreviatura

ing. Hyper Text Markup Language – hipermətn nişanlama dili

hüquqi məsuliyyət

hüquqi status

hüquqi rejim

Bu və ya digər fəaliyyət sahəsini tənzimləyən, həmin sahə üzrə müəyyənləşdirilmiş bütün normaları sistem şəklində birləşdirən və qanunvericilik akt­larında öz əksini tapan qaydalar toplu­su.

Azərbaycanda KİV-in fəaliyyətinin H.R.-i konstitusiyada, müvafiq qanunlarda əksini tapıb. Bu rejimi ümumi (söz azadlığı, mətbuat azadlığı, senzuranın yolveril­məz­liyinə aid) və xüsusi (ayrı-ayrı dövrlərə, mə­sələn, seçki kampaniyalarına, fövqəladə vəziyyətlərə, yaxud ayrı-ayrı informasiya növlərinə şamil edilən) qaydalar forma­laş­dırır.

janr

fr. genre – növ, tərz

Yaradıcı sənət sahələrində gerçəkliyi ifadə etməyin ta­ri­xən formalaşmış və təkrarlanan, özəl əla­mətlərə malik növlərə bölgü sistemi.

J.-ı formalaşdıran əlamətlər janryaradıcı amil­lər adlanır. Ədəbiyyatda bu əlamətlərə sü­jet, kompozisiya, üslub, istifadə olunan nitq forması, əsərin ölçüsü və s. aid edilir. Müasir jurnalistika nəzəriyyəsində isə ­janr­ya­radıcı amillər üç qrupa bölünür:

a. Məqsəd (əsas hədəf).

b. Təsvirin obyekti.

c. Təsvir metodu.

Sovet nəzə­riy­yəçiləri jurnalistika J.-larını da bu amillər əsasında üç yerə ayırırdılar: informativ, analitik və bədii-publisistik. Həmin bölgü sistemi bir sıra post­sovet ölkələrində saxlanılır. Lakin Qərb elmi fikri jurnalistika üçün “bədii-publisistik” anlayışını qəbul etmir, bölgünü jurnalistikanın fəlsəfəsinə uyğun olaraq bu şə­kildə aparır: xəbər (informativ), analiz (analitik) və rəy (fikir) bildirən J.-lar.

janryaradıcı amillər

jarqon

fr. jargoun – təqlidi söz, «qar-qur»

Peşə, yaş, sosial vəziyyət və s. əla­mət­lərinin oxşarlığı ilə seçilən ictimai qrupun, zümrənin üzvlərinin ünsiyyətdə istifadə etdikləri, başqaları üçün anlaşılmaz söz və ifadələr.

J.-lar ədəbi dilin normalarına uyğun gəlmir, ümumişlək ifadələr sırasına  daxil olmur. Medianın dilində J.-ların işlədilməsi yalnız xüsusi hallarda, məsələn, müsahibə verən şəxsin nitq xüsu­siy­yət­lərini olduğu kimi saxlamaq zərurəti ya­ran­dıqda məqbul sayılır.

jurnal

fr. journal – gündəlik, qəzet < lat. ­diurnalis, diurnale – gündəlik xəbər

Əsasən, təhlil xarakterli materialların, publisistik yazıların, nisbətən irihəcmli məqa­lələrin dərc olunduğu dövri nəşr.

jurnalist

fr. journal – gündəlik, qəzet < lat. diurnalis, diurnale – gündəlik xəbər

Peşəkar səviyyədə mütəmadi olaraq informasiya toplayan və istənilən kütləvi kommunikasiya vasitəsilə onu icti­maiy­yətə çatdıran fiziki, yaxud hüquqi şəxs.

«J.» anlayışının fərqli izahları var, internetin inkişafı ilə əlaqədar bu məsələ ətrafında mübahisələr 1990-cı illərdə xüsusilə ge­nişlənib. Mübahisələrə son qoymaq üçün 2000-ci ildə Avropa Şurasının Nazirlər Ko­mitəsi «J. kimdir?» sualına beynəlxalq izah verib. Azər­baycan qanunvericiliyinə görə isə ölkədə J. statusu KİV-in məlumat toplamaq, hazırlamaq, redaktə və istehsal etməklə məş­ğul olan ştatlı müxbirlərinə, habelə bu sahədə redaksiya tapşırıqla­rı­­­nı davamlı ye­rinə yetirən ştatdankənar əmək­­­­­­­­­daşlarına şamil edilir.

jurnalist araşdırması

jurnalist cəmiyyətləri