Jurnalistika terminləri lüğəti

əqli mülkiyyət

İnsanın zəkası, intellektual əməyi nəticəsində yaradılan qeyri-maddi mülkiyyət.

Əqli əməyin nəticəsi, adətən, əsər, digər yaradıcılıq məhsulu formasında maddiləşir, bununla da üçüncü şəxslər tə­rəfindən istifadə oluna, hətta mənimsənilə bilir. Buna görə Ə.M. obyektinin yaradı­cısına qanunla onun mülkiyyətini qoruyan hüquqlar verilir. Azərbaycan qanun­veri­ciliyində həm Ə.M., həm də onun sinonimi olan «intellektual mülkiyyət» termin­lə­rin­dən istifadə edilir.

xəbər

1. Baş verən hadisələr haqqında ye­ni alınmış, diqqətəlayiq məlumat.

X.-i qalan məlumatlardan fərqləndirən əsas cəhətlər məhz bunlardır: yenilik və dəyər­lilik. X., adətən, ölkədə və dünyada gedən müasir proseslərlə, son hadisələrlə bağlı olur. Lakin keçmişdə baş vermiş, təzə mə­lum olan faktlar da X. əhəmiyyəti kəsb edə bilər.

2. Ən mühüm, ictimai əhəmiyyət kəsb edən yeni fakt və hadisələr barədə ope­rativ, yığcam jurnalist materialı, bu materialın janrı.

X. şöbələri, X. de­par­tamentləri KİV-in özəyini təşkil edən struktur vahid­ləridir.

əqli mülkiyyət hüquqları

Müəlliflik hü­qu­qunun obyekti olan əsərlərə, ifalara, fonoqramlara, yayım təşkilatlarının ve­riliş­lərinə, inteqral sxemlərə, məlumat top­­lularına, folklor nümunələrinə, ixtiralara, sənaye nümunələrinə, əmtəə nişanlarına və əmtəənin coğrafi mənşə işarələrinə sa­hiblik hüquqları.

Ə.M.H.-nın sahibi – bu hüquqların məxsus olduğu fiziki və ya hü­quqi şəxslər, folklor nümunələrinə (ənə­nəvi mədəni nümunələrə) münasibətdə isə Azərbaycan Respublikası hesab edilir.

əlaqə

Məlumatların media kanalları ilə audi­toriyaya ötürülməsi prosesi, KİV ilə ­auditoriya arasında ünsiyyət forması.

Be­lə­ Ə.-yə bəzən aksial (konkret hadisələrlə əlaqədar, məqsədli) ünsiyyət də deyilir.

xəbər axtarış sistemi

Virtual aləmdə da­ğınıq şəkildə mövcud olan böyük həcm­də informasiya kütləsinin çeşidlənməsini, ­süz­gəc­­dən keçirilməsini, strukturlaşmasını və sax­lan­ılmasını təmin edən, onların isti­fa­dəçilər tərəfindən axtarılıb tapılmasına imkan verən kompüter sistemi.

əlaqəli hüquqlar

Əsərlərin auditoriyaya çat­dırılması prosesində bilavasitə iştirak edən fiziki və hüquqi şəxslərin müəllif hü­quq­larından törəyən hüquqları.

xəbər lenti

Gün ərzində baş vermiş mü­hüm hadisələr haqqında xəbərlərin saytda və ya qəzet səhifəsində müəyyən ardı­cıl­lıqla sıralanmış toplusu.

X.L. – xəbər­lərin təqdimat üsullarından biridir.

xəbərləmə

Baş verən əhəmiyyətli hadi­sə­lər barədə cəmiyyəti davamlı olaraq məlu­mat­landırma.

əlavə informasiya

xəbər xidməti

Baş verən əhəmiyyətli ha­­disələr barədə məlumatların toplan­ma­sı, hazırlanması və kütləvi informasiya vasi­tələrində yayılması ilə məşğul olan qu­­­rum.

Xarakterinə görə belə xidmətlər infor­ma­siya agentliklərinə bənzəyir, lakin əhatə dairəsi və miqyasları ilə fərqlənir. X.X.-ləri, adətən, ayrı-ayrı rayonları əhatə edir, yaxud KİV-in, böyük media struk­tur­larının mühüm bölməsi kimi fəaliyyət göstərir. Bəzən əsas funksiyası məlumat­landırma olan kütləvi informasiya vasi­tə­sinin özü X.X. adlandırılır; məs.: Beynəlxalq Xəbərlər Xidməti (ABŞ), Alman Xəbərlər Xidməti, Ru­siya Xəbərlər Xidməti.

əlavə yayım

Teleradio siqnalının tər­ki­bində ötürülən və proqramlarla heç bir əla­qəsi olmayan məlumatların yayımı.

Ə.Y. – teleradiokompaniyanın yayım üsul­larından biridir, şirkətin  bu üsuldan istifadə hüququ onun lisenziyasında öz ək­sini tapır.

əldə olunması məhdudlaşdırılan informasiyalar

əldəyayım

Çap kütləvi informasiya vasi­tələri məhsullarının əldən-ələ istehlakçıya çatdırılması üsulu.

Ə. satış məntə­qə­lərinin olmadığı yerlərdə – küçələrdə, meydanlarda, istirahət zonalarında, böyük mü­əs­­sisə daxilində və s.-də olduqca səmə­rəlidir. O, xüsusi firmalar, yaxud redak­siyanın özü tərəfindən həyata keçirilə bilər. Ə. isteh­lakçı ilə istehsalçı arasında birbaşa əlaqə yaratdığı üçün ondan həm də marketinq, canlı reklam forması kimi istifadə olunur.

xəbər portalı

lat. porta – giriş, darvaza

əlyazma

Əllə yazılmış mətn.

Hazırda əllə yazı üsulundan az istifadə olunduğu üçün bu termin müasir əsərlərin ori­ji­nallarına, lakin daha çox qədim ədəbi əsərlərə şa­mil edilir. Latın dilində Ə.-ya manus­kript (lat. manus – əl + lat. scribo – ya­zı­ram) de­­­yilir, qədim Ə.-lar məhz belə ad­lan­dırılır.