Lüğət seçin
Bütün lüğətlər
üzvlənməyən cümlələr
Bir sözdən ibarət olub sintaktik cəhətdən üzvlənməyən cümlələr.
Bu cür cümlələr bitmiş fikir ifadə etsə də, onları baş və ikincidərəcəli üzvlərə ayırmaq qeyri-mümkündür. Üzvlənməyən cümlələrə söz-cümlə deyilir. Söz-cümlələr təsdiq və inkar ədatları (hə, bəli, yox, xeyr, əsla, qətiyyən, heç, heç də), bəzi modal sözlər (əlbəttə, sözsüz, baş üstə, göz üstə, şübhəsiz və s.) və nidalarla (ah, aha, oho, ey, əfsus və s.) ifadə olunur. Söz-cümlələr fikrin qısa, emosional və sürətlə ifadəsinə imkan verir; məs.: Bilmirsən, bu nə mahnı idi, Zaur? – Yox (Anar). Sən bu mövzunu qəsdən seçmisən? – Xeyr (S.Əhmədov). Onda verin bəri, qol çəkim! – Baş üstə! (S.Rəhimov)
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətiünsiyyət
Dilin yaratdığı imkanlar vasitəsilə fikirlərin ötürülməsi və qəbul edilməsi.
Ünsiyyət dörd nitq bacarığı əsasında baş verir: dinləmə, danışma, oxu, yazı. Ünsiyyətin üç funksiyası var: 1) insanlar arasında əlaqə yaratmaq – kommunikativ funksiya; 2) əşya və hadisələri adlandırmaq – nominativ funksiya; 3) fikri ifadə etmək.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətiümumişlək olmayan sözlər
Bütövlükdə əhalinin deyil, onun müəyyən təbəqəsinin işlətdiyi sözlər.
Bu cür sözlərin leksik mənasını yalnız müəyyən ərazinin sakinləri, sosial və ya peşə qrupunun nümayəndələri başa düşür. Ümumişlək olmayan sözlərə aiddir: terminlər, arxaizmlər (köhnəlmiş sözlər), neologizmlər (yeni sözlər), dialekt sözləri.
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətiümumiləşdirici söz
Həmcins cümlə üzvlərinin hamısına aid olub onların mənasını ümumiləşdirən söz və ya söz birləşməsi.
Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən əvvəl gələrsə, ondan sonra iki nöqtə (:) qoyulur; məs.: Hər tərəfdə: suda, quruda, uzaqda, yaxında zenit topları səs-səsə verirdi. Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən sonra gələrsə, ondan əvvəl tire (–) işarəsi qoyulur; məs.: Mən o zamandan Misiri, Şamı, Əndəlisi – hər yeri gəzmişəm (C.Cabbarlı).
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğətiümumi şəxsli cümlə
İş və hərəkətin bütün şəxslərə – ümumiyə aid olduğunu bildirən mübtədasız cümlə növü.
Ümumi şəxsli cümlələrin xəbəri qeyri-qəti gələcək və ya indiki zaman bildirən feilin II şəxs təki və III şəxs cəmi ilə ifadə olunur; məs.: Nə əkərsən, onu biçərsən. Palaza bürün, el ilə sürün. Çalağanların bir qisminə kənd yerlərində toğlugötürən deyirlər. Atalar sözlərinin bir çoxu ümumi şəxsli cümlədir.
Həmçinin bax:
Dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti
