Lüğət seçin
Bütün lüğətlər
üzlənmək [üzdəmməx'] feil
1. Üz çəkilmək, üzünə bir şey yapışdırılmaq. □ İnşaat məhlulu üzərindəki izlərə əsasən binanın kürsülük hissəsinin keçmişdə üç sıra ağ daşla üzləndiyi aydındır. (Ə.Salamzadə).
2. Üzdən şumlanmaq, təpilmək, yumşaldılmaq (torpaq).
3. Yaxşıları, iriləri seçilmək.
4. Məcazi mənada: üz açmaq, sırtıqlaşmaq, həyasızlaşmaq, üz gətirmək.
Azərbaycan dilinin izahlı lüğətiüzləşmək [üzdəşməx'] feil
1. Üz-üzə gəlmək, bir-birinə rast gəlmək, rastlaşmaq. □ Cəfər küçə qapısında Hacağa ilə üzləşdi. (Ə.Vəliyev).
2. Məcazi mənada: üz-üzə gəlmək, bir-birinə rast gəlmək, rastlaşmaq. □ Uşaq gərək çətinliklə üzləşəndə ondan qorxub qaçmasın. (S.Rəhimov).
3. Üzbəüz olmaq, üz-üzə gəlmək. □ Dünənki hadisədən sonra İkram qalıb Ağazal ilə üzləşmək istəmirdi. (Ə.Əbülhəsən).
Azərbaycan dilinin izahlı lüğətiüzlük [üzdüx'] isim
1. Üz çəkmək üçün yarar parça və s. □ Döşək üzlüyü.
2. Sifət kimi: üz çəkmək üçün yarar parça və s. □ Üzlük çit. Üzlük məxmər.
3. Sifət kimi: bir şeyin üzünə yapışdırmaq, çəkmək üçün yarar, üz çəkmək üçün olan. □ Üzlük daş. Üzlük material.
4. Üzə taxılan (bəzək və s.). □ Əşrəfidən üzlük üzündə göyçək; Boğazı altında sığallı birçək. (M.P.Vaqif).
5. Qorumaq üçün üzə taxılan şey. □ Dəbilqə üzlüyü.
6. Niqab.
7. Maska. □ ...üzünə dəridən bir üzlük taxıb aşağıda oyun çıxarar və yamsılamaqla pul yığardı. (H.Sarabski).
8. Çörəyin üzünə sürtülən yağ və s.
Azərbaycan dilinin izahlı lüğətiüzmək1 [üzməx'] feil
1. Suyun üzündə və ya altında hərəkət etmək, suda batmadan hərəkət etməyi bacarmaq. □ Mən üzə bilmirəm. O, suda çox yaxşı üzür.
2. Xüsusi mexanizmlər vasitəsilə müəyyən istiqamətdə suyun üzündə, ya altında hərəkət etmək (gəmi, qayıq və s. haqqında). □ Qayıqlar, gəmilər üzür yanaşı; Sallanan bayraqlar əks edir suda. (S.Vurğun).
3. Gəmidə, qayıqda və s.-də getmək. □ Teploxodda Volqaboyu ilə üzmək.
4. Suya batmadan axarı ilə getmək, hərəkət etmək (şeylər haqqında). □ Xəzəl suyun üzəri ilə üzür.
5. Məcazi mənada: havada yavaş-yavaş, sərbəst surətdə hərəkət etmək; süzmək. □ Planer havada üzür. Qartal havada üzür. Başımızın üstündən bir təyyarə üzüb keçdi.
6. Məcazi mənada: havada yavaş-yavaş, sərbəst surətdə hərəkət etmək; süzmək (Ay, Günəş haqqında). □ Günəş çoxdan bozumtul buludlar arasında üzməkdə idi. (M.Hüseyn).
7. Məcazi mənada: hərəkət edər kimi nəzərə gəlmək. □ Göz işlədikcə uzanan düzlər yaşıllıq içində üzürdü. (M.Hüseyn).
8. Obrazlı təşbehlərdə gəzmək mənasında işlədilir. □ Üzürsən qoynunda xoş xəyalların; Boşluğa dirənən ehtimalların. (B.Vahabzadə).
üzmək2 [üzməx'] feil
1. Dərmək, qoparmaq, qırpmaq. □ Çəməndəki o güllərin; Ən gözəlin üzərəm. (Ü.Hacıbəyli).
2. Kəsib atmaq, kəsmək. □ Mişar barmağını üzdü.
3. Ayırmaq, qoparmaq. □ Ruqiyyə əlini əlimdən üzüb alaçığa qaçdı. (A.Divanbəyoğlu).
4. Haqq-hesabını qurtarmaq, ödəyib qurtarmaq, üzülüşmək. □ Sonralar Məşədi Rəhimə bir dəfə bir qədər pul göndərdim. Qalan borcunu da bu yavıqda üzdüm. (C.Məmmədquluzadə).
üzmək3 [üzməx'] feil
Taqətdən salmaq, əldən salmaq, yormaq, üzüntü vermək. □ Tamaşanın dərdi Minayəni üzürdü. (B.Bayramov).
Həmçinin bax:
üzr [üzr] isim ərəb
1. Edilən bir qəbahət və ya qüsurun qeyri-ixtiyari və ya məcburiyyət qarşısında edildiyini sübuta çalışaraq, bağışlanması üçün irəli sürülən bəhanə, səbəb. □ Üzrüm var. Üzrü ağlabatandır.
2. Bəhanə, səbəb, dəlil. □ İnkişaf çox zəifdir; Üzrümüz yoxdur əsla. (R.Rza).
3. Qüsur, nöqsan, eyib.
4. Üzr yeri, ölü yeri, təziyə.
Həmçinin bax:
üzrə [üzrə] qoşma
1. Uyğun olaraq, əsasən, görə. □ Qız təkrar qızardı və qadının təklifi üzrə qalxıb çay tökdü. (Y.V.Çəmənzəminli).
2. Bir işin qurtarmasının, sona çatmasının yaxınlaşdığını bildirir. □ Qulam müəllim teleqramı yazıb qurtarmaq üzrə olan ağsaçlı kişinin tuşunda dayandı. (S.Rəhimov).
Həmçinin bax: