Etimologiya lüğəti

adda-budda

Sözün əsli orda-burda kimi olub, sonra dəyişib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)  

addama

Dialektlərdə addamaq feili və addama ismi var. Birinci, suya daş qoyub ayağı üstünə basmaqla o biri taya keçmək deməkdir; ikinci “nərdivan” mənasında işlədilir. Hər ikisi addım kəlməsi ilə bağlıdır. Sonuncu söz “ayağı nərdivanın basqıclarına (pillələrinə) qoymaqla yuxarı qalxmaq və ya aşağı enmək” deməkdir. Güman edirəm ki, sözün tərkibindəki -da şəkilçisi -la olub, sonra assimilyasiyaya uğrayaraq -da şəklinə düşüb (müqayisə et: al-latmaq və al-datmaq). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)  

addamac

Əsli ad-la-ma-c kimi olub. Addım (adaq, ayaq) sözü ilə qohumdur. Mə­na­sı “arxda keçid yeri” deməkdir. D-y əvəzlənməsinin mövcudluğunu (qudu və quyu və s.) nəzərə alaraq deyə bilərik ki, elə addım və ayaq da kökdaş sözlər olub. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)  

addım

Mənbələrdə ad (ay, ad) sözləri rus dilindəki “шагать”mənasında verilib. Belə məlum olur ki, ayaq və addım sözlərinin kökü feildir. Ay “yerimək”dir, ayaq isə “yerimək üçün vasitə”dir. Addım atmaq isə sinonimlər birləşməsini xatırladır, hər ikisi eyni kökə malikdir. Atmaq sözündə at (ay, ad) kəlməsi feil kimi indi də qalır. Ay sözünün “danışmaq” mənası da məlumdur və ayıtmaq (ay-ıt-maq) sözündə özünü hifz edə bilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)  

adenoma

Yunanca aden (vəzi) və oma (şişmə) sözlərindən törəyib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)   

adəm

Qədim yəhudi dilində “insan” deməkdir. Bizə ərəb dilindən keçib. Türk alə­mində kişi sözü işlədilib. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)    

Adəmdən-Xatəmə

İlk peyğəmbərdən (Adəm) başlayaraq indiyə qədər (xatəm “sonuncu” deməkdir, görünür, xətm, xitam sözləri ilə qohumdur) olan, yəni “ilk peyğəmbərdən son peyğəmbərə” qədər deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)  

adət

Ərəb sözüdür, vərdiş sözünün sinonimidir. Mənası “alışmaq, uyğunlaşmaq” deməkdir, bizdə (türk aləmində) öyrənik sözündən istifadə olunub. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)  

adı

Bu, ərəb mənşəlidir, ədat yerində işlədilir və a saiti uzun tələffüz olunur. Hərfi mənası “əsla” deməkdir (“onunla adı işin olmasın” cümləsi el arasında çox işlədilir). (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)   

adına

Həftənin IV gününə (cümə axşamına) qabaqlar “adına” demişik, fars sö­zü­dür. Poeziyada çox işlədilib: Rəbiəl - axirdə adına günü, / Şamidan eylədi həm səni, həm məni. (M.Cümə) (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)   

admiral

Ərəb mənşəlidir, əmirəlbəhr (dəniz əmiri) mənasını əks etdirib. İndi yüksək rütbədir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)  

Afaq

Üfüq sözü ilə qohumdur, ərəb mənşəlidir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

afərin

Farsca afəridən (yaratmaq) məsdəri ilə qohumdur. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti) 

Afina

Yunan mənşəlidir, müdriklik allahının adı olub. 

(Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)

afiyyətdin

Ərəbcə afiyət (sağlam, saf) və din sözlərindən əmələ gəlib: “dinin saflığı yolunda çalışan” deməkdir. (Bəşir Əhmədov. Etimologiya lüğəti)